Çocuklarda Dikkat Eksikliği Belirtileri Nelerdir?
Güncelleme tarihi: 11 Eyl
“Ödevin başına oturuyor ama iki dakika sonra başka şeyle ilgileniyor.”
“Ne söylesem unutuyor.”
“Sanki beni dinlemiyor.”
“Bir işe başlıyor ama bitirmeden diğerine geçiyor.”
“Okuldan sürekli kalemini, defterini kaybederek geliyor.”
Bu davranışlar ailelerin çocuklarında dikkat eksikliği veya DEHB olup olmadığını merak etmesine neden olabilir.
Ancak önemli bir ayrım vardır:
Her dikkati dağılan çocukta DEHB yoktur.
Çocukların zaman zaman sıkılması, ilgisini kaybetmesi, hareketlenmesi veya bir şeyi unutması normaldir. Özellikle küçük çocuklarda dikkat süresi ve öz kontrol becerileri hâlâ gelişmektedir.
DEHB'de ise dikkat, hiperaktivite veya dürtüsellikle ilgili belirtiler sürekli bir örüntü oluşturur, farklı ortamlarda görülür ve çocuğun okul, ev veya sosyal yaşamını belirgin şekilde etkiler. CDC ve NIMH de DEHB'yi bu özelliklerle seyreden nörogelişimsel bir durum olarak tanımlar.
Dikkat Eksikliği Nedir?
Günlük kullanımda “dikkat eksikliği” genellikle çocuğun:
Dikkatini sürdürmekte,
Bir göreve odaklanmakta,
Yönergeleri takip etmekte,
İşlerini organize etmekte,
Detayları fark etmekte
zorlanmasını anlatmak için kullanılır.
Ancak dikkat tek bir beceri değildir.
Bir çocuk bir bilgisayar oyununa uzun süre odaklanabilir ama ödev yaparken birkaç dakika içinde dikkatini kaybedebilir.
Bu durum:
“İsterse dikkat ediyor.”
anlamına gelmez.
Aktivitenin ilgi düzeyi, süresi, zorluğu, ödülün ne kadar hızlı geldiği ve çocuğun kendi dikkatini yönetme becerisi performansı etkileyebilir.
DEHB'nin dikkatsizlik belirtilerinde özellikle uzun süreli zihinsel çaba gerektiren görevleri sürdürme, organize olma ve görevleri tamamlamada güçlük görülebilir.
Çocuklarda Dikkat Eksikliği Belirtileri Nasıl Görülür?
Dikkat güçlüğü her çocukta aynı şekilde görünmeyebilir.
Aşağıdaki davranışlardan bazıları görülebilir.
1. Dikkati Kolay Dağılır
Çocuk ödev yaparken:
Dışarıdaki sese,
Odadaki başka bir oyuncağa,
Telefon bildirimine,
Yanındaki kişinin hareketine
kolayca yönelebilir.
Göreve tekrar dönmesi için sık sık hatırlatma gerekebilir.
CDC, dikkatin kolay dağılması ve görev sırasında odaklanmakta zorlanmayı DEHB'de görülebilen dikkatsizlik özellikleri arasında belirtmektedir.
2. Başladığı İşi Bitirmekte Zorlanır
Çocuk:
Ödevine başlar.
Bir soruyu yapar.
Kalem açmaya gider.
Sonra oyuncakla ilgilenir.
Ardından su içmeye gider.
Sonunda ödev yarım kalabilir.
Aile bunu bazen:
“Hiçbir işini tamamlamıyor.”
şeklinde tarif eder.
Burada çocuğun göreve başlaması kadar görevi sürdürme ve tamamlayabilme becerisi de önemlidir.
3. Söyleneni Dinlemiyor Gibi Görünebilir
Aile:
“Odana git, kitabını al ve çantanı hazırla.”
der.
Çocuk odasına gider fakat birkaç dakika sonra başka bir şey yaparken bulunabilir.
Bu her zaman çocuğun bilinçli olarak sizi dinlemediği anlamına gelmez.
Uzun veya çok aşamalı yönergeleri:
Akılda tutmak,
Sıralamak,
Uygulamak
çocuğun çalışma belleği ve yönetici işlevlerini de gerektirir.
4. Sık Sık Eşyalarını Kaybeder
Örneğin:
Kalem
Silgi
Suluk
Ödev kâğıdı
Mont
Oyuncak
Kitap
sık sık kaybolabilir.
CDC ve AAP kaynaklarında sık eşya kaybetme ve unutkanlık dikkatsizlik belirtileri arasında yer almaktadır.
5. Unutkan Görünebilir
Çocuk:
Ödevini teslim etmeyi,
Çantasına kitap koymayı,
Bir görevi tamamlamayı,
Az önce verilen yönergeyi
unutabilir.
Bu durum özellikle okul çağında sorumluluklar arttıkça daha görünür hale gelebilir.
6. Detayları Kaçırabilir
Çocuk konuyu bildiği halde:
Soruyu yanlış okuyabilir,
Matematik işleminde işaret atlayabilir,
Ödevde bazı soruları boş bırakabilir,
Yazarken harf veya kelime atlayabilir.
Bazen aile:
“Aslında biliyor ama dikkatsizlikten yanlış yapıyor.”
şeklinde ifade eder.
Sık ve işlevselliği etkileyen dikkatsiz hatalar DEHB değerlendirmesinde ele alınan özelliklerden biridir.
7. Organizasyonda Zorlanabilir
Dikkat güçlüğü yalnızca çocuğun “bakması” veya “dinlemesi” değildir.
Çocuk:
Nereden başlayacağını bilemeyebilir,
Ödevlerini planlayamayabilir,
Çantasını düzenlemekte zorlanabilir,
Uzun görevleri küçük adımlara bölemeyebilir,
Zamanını ayarlamakta güçlük yaşayabilir.
Bu alanlar yönetici işlevlerle yakından ilişkilidir.
8. Uzun Süre Zihinsel Çaba Gerektiren İşlerden Kaçınabilir
Çocuk:
Uzun ödev,
Okuma,
Yazı çalışması,
Çok aşamalı görev
başladığında hızlıca sıkılabilir veya işi erteleyebilir.
Bu durum her zaman tembellik değildir.
Dikkati ve zihinsel çabayı uzun süre sürdürebilmek çocuk için gerçekten zor olabilir.
Dikkat Eksikliği Her Zaman Hiperaktiviteyle Birlikte mi Olur?
Hayır.
Bu önemli bir yanılgıdır.
DEHB belirtileri genel olarak:
Dikkatsizlik ağırlıklı
Hiperaktivite/dürtüsellik ağırlıklı
Birleşik
şekilde görülebilir.
Dolayısıyla bir çocuk:
Sessiz,
Yerinde oturan,
Sınıfta problem çıkarmayan
biri olabilir ama yine de dikkatini sürdürmek, işleri tamamlamak veya organize olmak konusunda ciddi güçlük yaşayabilir.
Bu çocuklar bazen daha geç fark edilir.
AAP'nin ebeveyn rehberinde de özellikle dikkatsizlik ağırlıklı çocukların sınıfı bozmadıkları için belirtilerinin gözden kaçabileceği belirtilmektedir.
Hiperaktivite Belirtileri Nasıl Görülür?
Bazı çocuklarda dikkat güçlüğüne belirgin hareketlilik da eşlik eder.
Çocuk:
Sürekli kıpırdanabilir,
Oturduğu yerde ellerini veya ayaklarını oynatabilir,
Oturması gereken yerde kalkabilir,
Çok konuşabilir,
Sürekli hareket halinde görünebilir,
Sessiz oyun oynamakta zorlanabilir,
Uygun olmayan durumlarda koşabilir veya tırmanabilir.
Ancak küçük çocuklarda yüksek hareketlilik normal gelişimin de bir parçasıdır.
AAP özellikle okul öncesi dönemde dikkatsizlik, dürtüsellik ve hareketliliğin pek çok çocukta görülebildiğini; DEHB açısından farkın davranışların daha yoğun, kalıcı ve işlevselliği bozucu olması olduğunu vurgulamaktadır.
Dürtüsellik Belirtileri Nelerdir?
Dürtüsellik çocuğun davranıştan önce durup düşünmekte zorlanması şeklinde görülebilir.
Örneğin çocuk:
Sırasını beklemekte zorlanabilir,
Başkalarının sözünü kesebilir,
Sorunun tamamı söylenmeden cevap verebilir,
Oyunda başkasının sırasına girebilir,
Sonucunu düşünmeden hareket edebilir.
Bazı çocuklarda güvenlikle ilgili davranışlar da ortaya çıkabilir.
Örneğin düşünmeden yola doğru koşmak gibi davranışlar değerlendirmede özellikle önemlidir.
Normal Hareketlilik ile DEHB Arasındaki Fark Nedir?
Bir çocuğun hareketli olması tek başına DEHB anlamına gelmez.
Önemli olan davranışın:
Yaşına göre ne kadar belirgin olduğu
5 yaşındaki bir çocuktan bir yetişkin gibi uzun süre hareketsiz oturması beklenmez.
Ne kadar uzun süredir devam ettiği
Geçici birkaç haftalık bir dönem tek başına yeterli değildir.
Farklı ortamlarda görülüp görülmediği
Sadece evde mi?
Okulda da mı?
Arkadaş ortamında da mı?
Günlük yaşamı etkileyip etkilemediği
Çocuk:
Öğrenemiyor,
Arkadaşlıklarını sürdüremiyor,
Sürekli disiplin problemi yaşıyor,
Ev rutinlerini tamamlayamıyorsa
davranış daha anlamlı hale gelir.
NIMH'ye göre DEHB tanısında belirtilerin en az 6 ay sürmesi, birden fazla ortamda görülmesi ve sosyal, okul veya günlük işlevselliği bozması gerekir.
Çocuğum Evde Dikkatsiz Ama Okulda Değil
Bu bilgi çok önemlidir.
Çocuklarda dikkat eksikliği ve hiperkativite değerlendirmesinde belirtilerin yalnızca tek bir ortamda görülmesi genellikle yeterli değildir.
Çocuğun davranışı:
Ev,
okul,
arkadaş ortamı
gibi birden fazla bağlamda değerlendirilir.
CDC, AAP'nin değerlendirmede ebeveynlerin yanı sıra öğretmenler ve çocuğu farklı ortamlarda gözlemleyen yetişkinlerden de bilgi alınmasını önerdiğini belirtmektedir.
Sadece evde ortaya çıkan dikkat güçlüğünde:
Ev rutini,
uyku,
görevlerin zorluğu,
aile dinamikleri,
ekran kullanımı
gibi başka etkenler de incelenmelidir.
Dikkat Probleminin Nedeni Her Zaman DEHB midir?
Hayır.
Bu bölüm çok önemlidir.
CDC'ye göre DEHB'yi tek başına gösteren tek bir test bulunmamaktadır ve başka
durumlar benzer belirtiler oluşturabilir.
Örneğin:
Uyku problemleri
Kaygı
Depresif belirtiler
Öğrenme güçlükleri
Görme veya işitmeyle ilgili sorunlar
Yoğun stres
dikkat ve okul performansını etkileyebilir.
Bu nedenle yalnızca:
“Dikkati dağılıyor.”
bilgisiyle DEHB tanısı konulmaz.
Uyku Dikkati Etkiler mi?
Evet.
Yetersiz veya kalitesiz uyku çocukta:
Dikkatsizlik,
huzursuzluk,
sinirlilik,
öğrenmede zorlanma
gibi belirtilere yol açabilir.
Bu nedenle dikkat değerlendirmesinde:
Kaç saat uyuduğu,
Uykuya geçişi,
Gece uyanmaları,
Sabah nasıl uyandığı
gibi bilgiler de önemlidir.
CDC, uyku bozukluklarının DEHB'ye benzeyen belirtiler oluşturabileceğini özellikle belirtmektedir.
Ekran Kullanımı Dikkat Eksikliğine Neden Olur mu?
Bir çocukta DEHB'nin nedenini yalnızca:
“Çok telefon izledi.”
şeklinde açıklamak doğru değildir.
DEHB karmaşık bir nörogelişimsel durumdur ve genetik faktörlerin önemli rol oynadığı bilinmektedir.
Ancak yoğun ekran kullanımı:
Uyku saatlerini,
fiziksel aktiviteyi,
ödev rutinini,
aile içi etkileşimi
etkileyebilir.
Bu nedenle ekran düzeni çocuğun genel günlük yaşam değerlendirmesinin bir parçası olabilir; fakat DEHB'nin tek nedeni olarak sunulmamalıdır.
Duyusal İhtiyaçlar ile Dikkat Problemi Karışabilir mi?
Bazen dışarıdan benzer görünebilir.
Örneğin çocuk sınıfta:
Her sese dönüyor,
sürekli hareket ediyor,
sandalyesinde kıpırdanıyor.
Bu davranışlar dikkat veya dürtü kontrolüyle ilişkili olabileceği gibi bazı çocuklarda çevresel ve duyusal özelliklerden de etkilenebilir.
Ancak:
“Çok hareketli = duyusal problem”
veya
“Çok hareketli = DEHB”
şeklinde otomatik bir eşleştirme yapılmamalıdır.
Çocuğun bütün gelişim ve günlük yaşam profili değerlendirilmelidir.
Kız Çocuklarında Dikkat Eksikliği Gözden Kaçabilir mi?
Evet.
Her çocuk hiperaktif görünmez.
NIMH, kız çocukları ve kadınlarda dikkatsizlik ağırlıklı DEHB tablosunun daha sık tanımlanabildiğini belirtmektedir.
Örneğin çocuk:
Sessizce hayal kurabilir,
yönergeleri kaçırabilir,
eşyalarını unutabilir,
işleri tamamlamakta zorlanabilir
ama sınıf düzenini bozmadığı için uzun süre fark edilmeyebilir.
Bu nedenle değerlendirmede yalnızca hareketliliğe bakmak yeterli değildir.
DEHB Kaç Yaşında Anlaşılır?
Dikkat ve öz kontrol becerileri küçük yaşlarda hızla gelişir.
Bu nedenle özellikle 4 yaşından küçük çocuklarda DEHB değerlendirmesi daha zor olabilir.
AAP'nin klinik tanı rehberi ağırlıklı olarak 4–18 yaş arasındaki çocuk ve ergenleri kapsar.
Okula başlanmasıyla:
Uzun süre oturma,
yönerge takip etme,
görev tamamlama,
sıra bekleme
gereksinimleri arttığı için dikkat güçlükleri daha görünür hale gelebilir.
DEHB Tanısı Nasıl Konur?
DEHB tanısı tek bir:
Kan testi,
beyin görüntüleme,
bilgisayar testi,
dikkat testi
ile konulmaz.
CDC'ye göre tanı birkaç aşamadan oluşan kapsamlı bir değerlendirme sürecidir.
Değerlendirmede:
Aile görüşmesi,
gelişim öyküsü,
okuldan alınan bilgiler,
öğretmen görüşleri,
davranış değerlendirme ölçekleri,
gerekli görülen psikolojik değerlendirmeler,
benzer belirtilere yol açabilecek başka durumların incelenmesi
kullanılabilir.
Amaç yalnızca:
“DEHB var mı?”
sorusunu cevaplamak değil, çocuğun zorlandığı alanların nedenlerini anlamaktır.
Dikkat Testi Tek Başına Tanı Koyar mı?
Hayır.
Bir dikkat veya bilişsel değerlendirme çocuğun:
Dikkat,
çalışma belleği,
yönetici işlevler,
bilişsel güçlü ve zorlanan alanları
hakkında önemli bilgiler sağlayabilir.
Ancak NIMH ve CDC'nin de vurguladığı gibi DEHB tanısı tek bir test sonucuna dayanmaz.
Çocuğun gerçek yaşam davranışları ve farklı ortamlardaki işlevselliği de değerlendirilmelidir.
Ne Zaman Profesyonel Değerlendirme Alınmalı?
Çocuğunuzun dikkat sorunları:
En az birkaç aydır sürekli görülüyorsa,
Yaşıtlarından belirgin şekilde fazlaysa,
Hem ev hem okul gibi farklı ortamlarda görülüyorsa,
Akademik performansını etkiliyorsa,
Ödev yapmasını ciddi biçimde zorlaştırıyorsa,
Arkadaşlık ilişkilerini etkiliyorsa,
Sık eşya kaybetmesine veya unutkanlığa yol açıyorsa,
Dürtüsel davranışlar güvenlik riski oluşturuyorsa
profesyonel değerlendirme düşünülebilir.
Özellikle öğretmenin de benzer gözlemlerinin bulunması önemli bir bilgidir.
Evde Dikkat Becerileri Nasıl Desteklenebilir?
1. Yönergeleri Kısaltın
“Odana git, oyuncaklarını topla, kitabını getir, sonra dişini fırçala.”
yerine:
“Önce oyuncaklarını kutuya koy.”
Görev tamamlandıktan sonra bir sonraki adımı verin.
2. Görevleri Küçük Parçalara Bölün
“Ödevini bitir.”
yerine:
“Önce bu üç soruyu yapalım.”
Uzun görevleri daha yönetilebilir hale getirmek çocuğun başlamasını kolaylaştırabilir.
3. Görsel Plan Kullanın
Örneğin sabah:
Giyin
Kahvaltı
Diş fırçala
Çantayı al
Evden çık
gibi basit görsel rutinler çocuğun her adım için yetişkine bağımlı kalmasını azaltabilir.
4. Çalışma Ortamını Sadeleştirin
Ödev sırasında masanın üzerinde:
Oyuncak,
telefon,
televizyon
gibi dikkat dağıtıcı uyaranları azaltabilirsiniz.
Ama tamamen uyaran olmayan steril bir ortam oluşturmak da gerekli değildir.
Amaç çocuğun göreve odaklanmasını kolaylaştırmaktır.
5. Hareket Molaları Planlayın
Uzun süre oturma gerektiren görevlerde kısa hareket molaları bazı çocuklara yardımcı olabilir.
Örneğin:
20 dakikalık çalışmanın ardından kısa bir:
Su alma,
gerinme,
yürüme
molası verilebilir.
Çocuğun yaşına göre süreler daha kısa da olabilir.
6. “Dikkatini Ver” Yerine Ne Yapacağını Söyleyin
“Dikkat et.”
çocuk için oldukça soyut bir yönergedir.
Bunun yerine:
“Soruyu bir kez daha yavaşça oku.”
veya:
“Şimdi gözün ilk soruda olsun.”
gibi somut yönergeler daha faydalı olabilir.
7. Başarıyı Fark Edin
Yalnızca çocuğun:
Unuttuğu,
kalktığı,
hata yaptığı
anları fark etmek yerine;
“Bugün çantanı hatırlatmadan hazırladın.”
gibi başarılı olduğu davranışları da görünür hale getirin.
Nelerden Kaçınmak Faydalıdır?
“Tembelsin”
Dikkat ve organizasyon güçlüğünü karakter özelliği haline getirebilir.
“İstersen yapıyorsun”
İlgi çekici bir oyuna odaklanmakla uzun bir ödevi organize edip tamamlamak aynı dikkat talebini oluşturmaz.
Sürekli ceza vermek
Davranışın nedeni anlaşılmadan yalnızca sonuçlarına ceza vermek problemi çözmeyebilir.
Çocuğu başka çocuklarla karşılaştırmak
“Bak kardeşin hemen bitirdi.”
gibi karşılaştırmalar çocuğun ihtiyacını anlamaya yardımcı olmaz.
Cliniq'te Dikkat ve Yönetici İşlevler Değerlendirmesi
Cliniq'te dikkat güçlüğü yaşayan bir çocuk için yalnızca:
“DEHB var mı?”
sorusuna odaklanmak yerine çocuğun günlük işlevleri birlikte değerlendirilmelidir.
Değerlendirmede ihtiyaç doğrultusunda:
Dikkat ve odaklanma,
çalışma belleği,
planlama,
organizasyon,
görev başlatma ve tamamlama,
dürtü kontrolü,
okul ve ev rutinleri,
duygusal ve davranışsal özellikler
ele alınabilir.
Aileden ve gerektiğinde öğretmenden alınan bilgiler önemlidir; çünkü dikkat ve davranışın farklı ortamlardaki görünümü değerlendirilmelidir. Bu yaklaşım CDC ve AAP'nin DEHB değerlendirmesinde birden fazla ortamdan bilgi alınması önerisiyle uyumludur.
DEHB şüphesi varsa tanısal değerlendirme için uygun hekim/çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına yönlendirme yapılır.
Cliniq'teki amaç çocuğa hızlıca bir etiket koymak değil, dikkat ve yönetici işlevlerde hangi alanlarda zorlandığını belirleyerek doğru destek planını oluşturmaktır.
Cliniq
Sağlıklı Yaşam Merkezi
Hafiziye, İki Nisan Blv. No:78G
İpekyolu / Van 65100
Telefon:
0432 502 72 22
WhatsApp:
0501 369 43 26
Çalışma Saatleri:
Pazartesi–Cuma: 09:00–20:00
Cumartesi: 09:00–18:00
Sık Sorulan Sorular
Çocuğum çok hareketli, DEHB olabilir mi?
Olabilir ancak yalnızca hareketlilik DEHB tanısı için yeterli değildir. Davranışın yaşına göre belirginliği, ne kadar süredir devam ettiği, farklı ortamlarda görülüp görülmediği ve günlük yaşam üzerindeki etkisi değerlendirilmelidir.
Çocuğum saatlerce oyun oynuyor ama ödev yapamıyor. Dikkat eksikliği olabilir mi?
Olabilir. Dikkat bütün aktivitelerde aynı şekilde çalışmaz. İlgi çekici ve hızlı geri bildirim veren aktivitelerde odaklanmak, uzun süreli zihinsel çaba gerektiren bir görevi organize edip tamamlamaktan farklıdır. Tek başına bu davranış tanı koydurmaz.
Dikkat eksikliği hiperaktivite olmadan görülür mü?
Evet. DEHB'nin dikkatsizlik belirtilerinin baskın olduğu bir görünümü bulunabilir. Bu çocuklar aşırı hareketli olmadıkları için bazen daha geç fark edilebilir.
Dikkat testiyle DEHB tanısı konur mu?
Hayır. CDC'ye göre DEHB tanısı koyan tek bir test yoktur. Değerlendirme aile, okul ve sağlık profesyonellerinden alınan bilgilerle birlikte yapılır.
Uyku problemi dikkat eksikliği gibi görünebilir mi?
Evet. Uyku bozuklukları DEHB'ye benzeyen dikkat ve davranış belirtileri oluşturabilir. Bu nedenle değerlendirmede uyku da göz önünde bulundurulmalıdır.
DEHB belirtileri yalnızca okulda görülürse tanı konur mu?
DEHB değerlendirmesinde belirtilerin birden fazla ortamda görülmesi beklenir. Yalnızca tek ortamda ortaya çıkan güçlüklerde o ortama özgü başka nedenler de araştırılmalıdır.
Kız çocuklarında DEHB nasıl görünebilir?
Bazı kız çocuklarında belirgin hiperaktivite yerine hayal kurma, unutkanlık, organizasyon ve dikkati sürdürme güçlükleri daha ön planda olabilir. Bu nedenle sadece hareketlilik üzerinden değerlendirme yapılmamalıdır.
Öneriler
Çocuklarda Odaklanma Becerisi Nasıl Geliştirilir?
Çocuğum Ödev Başında Duramıyor: Ne Yapmalıyım?
Planlama ve Organizasyon Becerileri Çocuklarda Nasıl Gelişir?
Sürekli Zıplayan ve Hareket Eden Çocuklarda Duyusal İhtiyaçlar
Çocuk Psikoloğu
Van Psikolog
Kaynaklar
CDC – DEHB Belirtileri, 30 Temmuz 2026: Dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileri ile normal çocuk davranışlarından ayrımı.
CDC – DEHB Tanısı, 30 Temmuz 2026: Tek bir tanı testi bulunmaması, farklı ortamlardan bilgi alınması ve benzer belirtiler oluşturabilecek diğer durumların değerlendirilmesi.
National Institute of Mental Health (NIMH): DEHB'nin tanımı, tanı kriterlerinin genel çerçevesi, farklı görünümler ve çocuklardaki belirtiler.
American Academy of Pediatrics / HealthyChildren: Çocuklarda dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileri ile değerlendirme süreci.
