ERGOTERAPİ · GÜNLÜK YAŞAM BECERİLERİ
Ergoterapi Nedir?
Ergoterapi; kişinin günlük yaşamda yapmak istediği, yapması gereken ve kendisi için anlamlı olan aktivitelere daha bağımsız katılmasını destekleyen bir sağlık alanıdır.
Çocuğunuz giyinmek, yemek yemek, kalem tutmak, oyun oynamak gibi bu günlük aktivitelerden bazılarında zorlanıyorsa; duyusal, motor, görsel-motor, dikkat veya çevresel faktörlerin bu güçlüğe nasıl katkıda bulunduğu ergoterapi değerlendirmesinde incelenebilir.
Ergoterapi yalnızca bir beceriyi geliştirmek için değildir.
Amaç, çocuğun bu beceriyi günlük yaşamında kullanabilmesini desteklemektir.
GÜNLÜK YAŞAMDA FARK EDİLENLER
Çocuğunuz günlük yaşamda bunlardan birinde zorlanıyor mu?
Ses, dokunma veya kıyafetler yoğun tepki yaratıyor
Çocuğunuz yüksek seslerde kulaklarını kapatıyor, bazı kıyafetleri giymek istemiyor, saç veya tırnak kesimine yoğun tepki veriyor olabilir.
Koşma, zıplama veya denge aktivitelerinden kaçınıyor
Top yakalama, bisiklete binme, merdiven kullanma veya oyun parkındaki hareketler zorlayıcı olabilir.
Bir aktiviteye başlamak veya sürdürmek zor geliyor
Çocuğunuz yaptığı işe başlamakta, yönergede kalmakta veya başladığı görevi tamamlamakta zorlanıyor olabilir.
Oyuna katılmak zor geliyor
Oyuna başlamak, oyunu sürdürmek, farklı fikirler üretmek veya akranlarının oyununa dahil olmak güç olabilir.
Kalem, makas veya küçük nesneler zor geliyor
Kalem tutma, boyama, makas kullanma, düğme ilikleme veya küçük oyuncaklarla oynama yaşıtlarına göre daha fazla çaba gerektiriyor olabilir.
Yeni hareketleri öğrenmekte zorlanıyor
Bir hareket dizisini takip etmek, yeni bir oyunu öğrenmek veya günlük görevleri doğru sırayla tamamlamak güç olabilir.
Giyinme veya yemek gibi rutinlerde yardım gerekiyor
Yaşına göre giyinme, ayakkabı kullanma, çatal-kaşık kullanma veya kişisel bakım rutinlerinde fazla desteğe ihtiyaç duyabilir.
Okul aktiviteleri beklenenden daha yorucu
Kalem kullanmak, tahtadan deftere aktarmak, masa başında bir aktiviteyi tamamlamak veya çantasını düzenlemek zorlayıcı olabilir.
GÜNLÜK YAŞAMA KATILIM
Bir beceriyi yapabilmek kadar, onu hayatın içinde kullanabilmek de önemlidir.
Bir çocuk terapi odasında düğme ilikleyebilir ama sabah okula hazırlanırken bunu kullanamıyorsa; kalemi doğru tutabilir ama sınıftaki yazı görevlerine katılmakta zorlanıyorsa; bir hareketi yapabilir ama oyun sırasında arkadaşlarına katılamıyorsa; yalnızca o tek beceriye bakmak yeterli değildir.
Ergoterapi değerlendirmesi becerinin kendisiyle birlikte nerede, ne zaman ve hangi günlük aktivite içinde kullanılacağını da ele alır.
Evde
Giyinmek, yemek yemek, kişisel bakım veya günlük rutinlere daha bağımsız katılmak.
Okulda
Kalem kullanmak, masa başı aktiviteye katılmak ve sınıf rutinlerini takip etmek.
Oyunda
Yeni hareketleri öğrenmek, oyun kurmak ve akranlarla birlikte oynamak.
Sosyal yaşamda
Farklı ortamlara, aktivitelere ve günlük deneyimlere daha rahat katılmak.
Ergoterapinin merkezinde “çocuk neyi yapamıyor?” sorusundan çok, “hangi günlük aktiviteye katılmakta zorlanıyor?” sorusu vardır.
DEĞERLENDİRME ALANLARI
Ergoterapist hangi beceri ve günlük yaşam alanlarını değerlendirir?
Duyusal İşlemleme
Çocuklar gün boyunca ses, dokunma, hareket, ışık, koku, tat ve vücutlarından gelen birçok duyusal bilgiyi işler. Bazı çocuklar bu uyaranlara daha yoğun veya farklı tepkiler verebilir. Örneğin: * yüksek seslerden kaçınma, * bazı kıyafetlere yoğun tepki, * saç kesimine direnç, * belirli yiyecek dokularını reddetme, * sürekli hareket etme ihtiyacı, * kalabalık ortamda zorlanma görülebilir. Burada önemli olan yalnızca tepkinin varlığı değil, bunun giyinme, yemek, okul, oyun veya sosyal yaşama katılımı etkileyip etkilemediğidir.
Kaba Motor, Denge ve Koordinasyon
Koşmak, zıplamak, merdiven kullanmak, top oynamak veya bisiklete binmek birçok hareket becerisinin birlikte kullanılmasını gerektirir. Çocuk; sık düşüyor, top yakalamakta zorlanıyor, hareketli oyunlardan kaçınıyor, denge gerektiren aktivitelerde güçlük yaşıyor olabilir. Bu durumda denge, koordinasyon, vücut farkındalığı ve hareketin günlük aktivitelere yansıması değerlendirilebilir.
Dikkat ve Aktiviteye Katılım
Dikkat yalnızca çocuğun kaç dakika oturduğuyla ilgili değildir. Çocuğun; aktiviteye başlayabilmesi, aktivitede kalabilmesi, yönergeleri takip edebilmesi, çevresel uyaranlardan ne kadar etkilendiği, görevi tamamlayabilmesi, hareket ihtiyacını düzenleyebilmesi birlikte ele alınabilir. Amaç yalnızca çocuğun daha uzun süre oturması değil, okul ve günlük aktivitelerde daha işlevsel şekilde yer alabilmesidir.
Öz Bakım ve Günlük Yaşam
Çocukların bağımsızlık geliştirmesinde günlük yaşam becerileri önemli rol oynar. Yaşa göre; giyinme, ayakkabı kullanma, düğme ve fermuar, yemek yeme, diş fırçalama, tuvalet rutinleri, eşyalarını düzenleme, çantasını hazırlama değerlendirmeye dahil edilebilir.
İnce Motor ve El Becerileri
İnce motor beceriler ellerin ve parmakların kontrollü kullanımını içerir. Günlük yaşamda; kalem, makas, düğme, fermuar, çatal-kaşık, küçük oyuncaklar gibi birçok aktivite bu becerileri gerektirir. Değerlendirmede yalnızca el gücü veya kalem tutuşuna değil; gerektiğinde gövde kontrolü, el-göz koordinasyonu ve görsel-motor beceriler gibi ilişkili alanlara da bakılabilir.
Motor Planlama
Motor planlama, kişinin yapmak istediği bir hareketi planlayıp sıralayarak uygulayabilmesiyle ilişkilidir. Çocuklarda; giyinme, yeni oyun öğrenme, bisiklete binme, bir parkuru tamamlama, hareket dizisini takip etme, günlük görevleri sıralama gibi aktivitelerde rol oynayabilir.
Görsel Algı ve Görsel-Motor Beceriler
Çocuğun gördüğü bilgiyi anlamlandırması ve ellerini gördüğü bilgiye göre kullanabilmesi birçok okul aktivitesinde önemlidir. Örneğin; yazı yazmak, şekil kopyalamak, puzzle yapmak, satırı takip etmek, tahtadan deftere aktarmak görsel ve motor becerilerin birlikte kullanılmasını gerektirebilir.
Oyun ve Okul Becerileri
Oyun çocukların yalnızca eğlendiği bir aktivite değildir. Çocuk oyun sırasında hareket eder, problem çözer, fikir üretir, sıra alır ve diğer çocuklarla etkileşim kurar. Okul yaşamı da yalnızca akademik başarıdan oluşmaz. Çocuğun bir göreve başlaması, araçlarını kullanması, rutinleri takip etmesi ve aktiviteyi tamamlaması gerekir. Bu nedenle oyun ve okul, ergoterapi değerlendirmesinin günlük yaşamı anlamak için kullandığı önemli alanlardır.
DUYU BÜTÜNLEME TERAPİSİ
Duyu bütünleme nedir ve ergoterapide ne zaman değerlendirilir?
Duyu bütünleme; beynin vücuttan ve çevreden gelen duyusal bilgileri organize ederek günlük yaşam içinde uygun bir yanıt oluşturmasıyla ilişkili bir süreçtir.
Bu bilgiler yalnızca görme ve işitmeden gelmez. Çocuk aynı zamanda; dokunma, hareket, denge ve kas-eklemlerden gelen vücut farkındalığı bilgilerini de işler.
Duyu bütünleme, ergoterapinin tamamı değildir.
Duyu bütünleme ergoterapi içerisinde, uygun değerlendirme sonrasında bazı çocuklarda kullanılabilecek yaklaşımlardan biridir.
Her ergoterapi süreci duyu bütünleme çalışması içermez.
Aynı şekilde her sese, dokuya veya harekete farklı tepki veren çocuğun otomatik olarak duyu bütünleme terapisine ihtiyacı olduğu da söylenemez.
Öncelikle bu özelliklerin günlük yaşamı nasıl etkilediği değerlendirilmelidir.
ERGOTERAPİ TANI GRUPLARI
Ergoterapi için mutlaka tanı gerekir mi?
Hayır, tanı gerekmez.
Ergoterapi yalnızca belirli tanıları olan çocuklara uygulanan bir alan değildir.
Bir çocuk tanısı olmasa bile günlük yaşam aktivitelerinde belirgin güçlük yaşıyorsa ergoterapi değerlendirmesi düşünülebilir.
Tanısı olan çocuklarda ergoterapi
Otizm spektrum bozukluğu, gelişimsel koordinasyon güçlükleri, serebral palsi, down sendromu veya farklı gelişimsel durumları bulunan bazı çocuklarda da günlük yaşam hedeflerine yönelik ergoterapi desteği planlanabilir.
Aynı tanıya sahip iki çocuğun güçlü yönleri, günlük yaşamı ve destek ihtiyaçları birbirinden tamamen farklı olabilir.
Tanının adı tek başına terapi planını belirlemez.
Bu nedenle hedefler çocuğun kendi günlük yaşamına göre belirlenir.
DEĞERLENDİRME SÜRECİ
Ergoterapi değerlendirmesi nasıl ilerler?
Değerlendirme yalnızca çocuğun terapi odasında birkaç aktivite yapmasını izlemek değildir.
Süreç genellikle çocuğun günlük yaşamını anlamakla başlar.
01 — Ailenin gözlemleri
Çocuğun evde, okulda, oyunda ve günlük rutinlerde nerelerde zorlandığı konuşulur.
02 — Günlük yaşam
Sabah hazırlanma, yemek, oyun, okul veya akşam rutinlerinde nelerin kolay ve nelerin zor olduğu değerlendirilir.
03 — Çocuğun becerileri
Başvuru nedenine göre duyusal, motor, görsel-motor, dikkat, oyun veya öz bakım becerileri incelenebilir.
04 — Aktivite içinde gözlem
Çocuğun yalnızca tek bir beceriyi yapıp yapamadığına değil, bunu bir aktivite sırasında nasıl kullandığına bakılır.
05 — Güçlü yönler ve öncelikler
Değerlendirme yalnızca zorlanılan alanları bulmak için yapılmaz.
Çocuğun güçlü olduğu beceriler ve ailenin öncelik verdiği hedefler de belirlenir.
AİLENİN ROLÜ
Ergoterapi sürecinde ailenin rolü nedir?
Aile çocuğun günlük yaşamını en yakından gözlemleyen kişilerden biridir.
Bu nedenle: “Seans nasıl geçti?” sorusundan daha önemli olan bazen: “Bu hafta evde ne daha kolaydı, nerede hâlâ zorlanıyor?“ sorusudur.
Aileden alınan bilgiler hedef belirleme ve ilerlemeyi değerlendirme sürecinin önemli bir parçasıdır.
Ergoterapist ihtiyaç halinde aileyle;
-
günlük rutinleri düzenleme,
-
aktivite seçimi,
-
çevresel uyarlamalar,
-
becerilerin günlük yaşamda desteklenmesi
konusunda öneriler paylaşabilir.
Amaç ebeveynin evde terapist olması değildir.
Amaç, desteklenen becerilerin çocuğun doğal günlük yaşamında kullanılmasını kolaylaştırmaktır.
HANGİ UZMANA BAŞVURMALI?
Ergoterapi, fizyoterapi ve dil-konuşma terapisi arasındaki fark nedir?
Çocukların yaşadığı güçlükler bazen birden fazla alana dokunabilir.
Burada amaç çocuğu mümkün olduğunca doğru uzmanlık alanıyla eşleştirmektir.
Ergoterapi mi, fizyoterapi mi?
Fizyoterapi daha çok hareket kapasitesi, kas gücü, eklem hareketi, denge ve fiziksel fonksiyon gibi alanları değerlendirebilir.
Ergoterapi ise bu becerilerin; giyinme, oyun, okul, öz bakım ve diğer günlük aktivitelere nasıl yansıdığına odaklanır.
Ergoterapi mi, dil ve konuşma terapisi mi?
Dil ve konuşma terapisi; dil gelişimi, konuşma sesleri, konuşmanın anlaşılırlığı, akıcılık, sosyal iletişim
Ergoterapi ise daha çok; duyusal işlemleme, motor beceriler, aktiviteye katılım, öz bakım, oyun ve günlük yaşam alanlarını değerlendirir.
Yemek seçiciliğinde hangi uzman?
Her yemek seçiciliğinin nedeni aynı değildir.
Duyusal özellikler belirginse ergoterapi değerlendirmesi düşünülebilir.
Çiğneme, oral-motor veya yutmayla ilgili güçlükler varsa dil ve konuşma terapisi veya ilgili sağlık değerlendirmeleri gerekebilir.
Besin çeşitliliği, büyüme-gelişim ve beslenme düzeni açısından ise diyetisyen değerlendirmesi önemli olabilir.
Psikolojik destek ne zaman düşünülebilir?
Çocuğun yaşadığı güçlükler; yoğun kaygı, davranış değişikliği, duygu düzenleme, aile ilişkileri gibi psikolojik ihtiyaçlarla bağlantılı görünüyorsa psikolog değerlendirmesi de düşünülebilir.
Multidisipliner yaklaşımın amacı çocuğu mümkün olduğunca çok terapiye yönlendirmek değil, hangi desteğe gerçekten ihtiyaç duyduğunu doğru belirlemektir.
SIK SORULAN SORULAR
Ergoterapi hakkında en çok merak edilenler
VAN / İPEKYOLU ERGOTERAPİST RANDEVU
Van’da çocuk ergoterapisi desteği mi arıyorsunuz?
Çocuğunuz; duyusal hassasiyet, dikkat ve aktiviteye katılım, ince motor, motor planlama, öz bakım, oyun, okul becerileri veya günlük yaşamla ilgili başka bir alanda zorlanıyorsa gözlemlediğiniz durumu kısaca paylaşın.
Ekibimiz sizi dinleyerek çocuğunuza özel ergoterapi değerlendirmesi için uygun bir sonraki adım olup olmadığı konusunda bilgi versin.
Hangi desteğin uygun olduğundan emin değilseniz, yaşadığınız güçlüğü kısaca paylaşarak bilgi alabilirsiniz.
İÇERİK NOTU
Bu içerik genel sağlık bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır.
Bir çocuğun belirli bir davranışı veya beceride zorlanması tek başına tanı veya terapi gereksinimi anlamına gelmez.
Değerlendirme çocuğun bireysel ihtiyaçları ve günlük yaşamı dikkate alınarak yapılmalıdır.