ÇOCUK ERGOTERAPİSİ · GÜNLÜK YAŞAM BECERİLERİ
Ergoterapi Nedir ve Çocuklara Nasıl Destek Olur?
Ergoterapi; kişinin günlük yaşamda yapmak istediği, yapması gereken ve kendisi için anlamlı olan aktivitelere daha bağımsız katılmasını destekleyen bir sağlık alanıdır.
Çocuğunuz giyinmek, yemek yemek, kalem tutmak, oyun oynamak gibi bu günlük aktivitelerden bazılarında zorlanıyorsa; duyusal, motor, görsel-motor, dikkat veya çevresel faktörlerin bu güçlüğe nasıl katkıda bulunduğu ergoterapi değerlendirmesinde incelenebilir.
Ergoterapi yalnızca bir beceriyi geliştirmek için değildir.
Amaç, çocuğun bu beceriyi günlük yaşamında kullanabilmesini desteklemektir.
NE ZAMAN DESTEK ALMALI?
Çocuğunuz günlük yaşamda bunlardan birinde zorlanıyor mu?
Tek bir davranış problem olduğu anlamına gelmez. Önemli olan, yaşanan güçlüğün çocuğun günlük yaşamını ne kadar etkilediğidir.
Duyusal Hassasiyet
Ses, dokunma veya kıyafetler çok mu rahatsız ediyor?
Çocuğunuz yüksek seslerde kulaklarını kapatıyor, bazı kıyafetleri giymek istemiyor, saç veya tırnak kesimine yoğun tepki veriyor olabilir.
İnce Motor
Kalem tutmak, boyamak veya makas kullanmak zor mu geliyor?
Kalem tutma, boyama, makas kullanma, düğme ilikleme veya küçük oyuncaklarla oynama yaşıtlarına göre daha fazla çaba gerektiriyor olabilir.
Günlük Yaşam
Giyinirken veya öz bakımda çok fazla yardım mı gerekiyor?
Yaşına göre giyinme, ayakkabı kullanma, çatal-kaşık kullanma veya kişisel bakım rutinlerinde fazla desteğe ihtiyaç duyabilir.
Oyun ve Sosyal Katılım
Oyuna başlamakta veya oyunda kalmakta zorlanıyor mu?
Oyuna başlamak, oyunu sürdürmek, farklı fikirler üretmek veya akranlarının oyununa dahil olmak güç olabilir.
Dikkat & Hareketlilik
Sürekli hareket ediyor, dikkatini sürdürmekte zorlanıyor mu?
Çocuğunuz sürekli hareket halinde olabilir ya da başladığı etkinliği sürdürmekte zorlanabilir.
Yemek Seçiciliği
Yalnızca birkaç yiyecek tüketiyor veya yeni tatları reddediyor mu?
Belirli doku, tat, koku veya renkteki yiyecekleri sürekli reddediyor olabilir.
Denge ve Koordinasyon
Koşma, zıplama veya top oyunlarından kaçınıyor mu?
Koşma, zıplama, bisiklet, top oyunları veya yeni hareketleri öğrenmek diğer çocuklardan daha zor gelebilir.
Okul Becerileri
Okul görevlerine başlamak veya tamamlamak zor mu geliyor?
Kalem kullanmak, tahtadan deftere aktarmak, masa başında bir aktiviteyi tamamlamak veya çantasını düzenlemek zorlayıcı olabilir.
GÜNLÜK YAŞAMA KATILIM
Bir beceriyi yapabilmek kadar, onu hayatın içinde kullanabilmek de önemlidir.
Ergoterapi değerlendirmesi becerinin kendisiyle birlikte nerede, ne zaman ve hangi günlük aktivite içinde kullanılacağını da ele alır.
Evde
Giyinmek, yemek yemek, kişisel bakım veya günlük rutinlere daha bağımsız katılmak.
Okulda
Kalem kullanmak, masa başı aktiviteye katılmak ve sınıf rutinlerini takip etmek.
Oyunda
Yeni hareketleri öğrenmek, oyun kurmak ve akranlarla birlikte oynamak.
Sosyal yaşamda
Farklı ortamlara, aktivitelere ve günlük deneyimlere daha rahat katılmak.
Ergoterapinin merkezinde “çocuk neyi yapamıyor?” sorusundan çok, “hangi günlük aktiviteye katılmakta zorlanıyor?” sorusu vardır.
ERGOTERAPİNİN ODAK ALANLARI
Ergoterapi çocuğun hangi becerilerini destekler?
Her çocukta aynı alanların değerlendirilmesi gerekmez. Başvuru nedeni ve günlük yaşamda yaşanan güçlüğe göre ilgili beceriler birlikte ele alınır.
Duyu Bütünleme
Çocuklar gün boyunca ses, dokunma, hareket, ışık, koku, tat ve vücutlarından gelen birçok duyusal bilgiyi işler. Bazı çocuklar bu uyaranlara daha yoğun veya farklı tepkiler verebilir. Örneğin: * yüksek seslerden kaçınma, * bazı kıyafetlere yoğun tepki, * saç kesimine direnç, * belirli yiyecek dokularını reddetme, * sürekli hareket etme ihtiyacı, * kalabalık ortamda zorlanma görülebilir. Burada önemli olan yalnızca tepkinin varlığı değil, bunun giyinme, yemek, okul, oyun veya sosyal yaşama katılımı etkileyip etkilemediğidir.
Kaba Motor
Koşmak, zıplamak, merdiven kullanmak, top oynamak veya bisiklete binmek birçok hareket becerisinin birlikte kullanılmasını gerektirir. Çocuk; sık düşüyor, top yakalamakta zorlanıyor, hareketli oyunlardan kaçınıyor, denge gerektiren aktivitelerde güçlük yaşıyor olabilir. Bu durumda denge, koordinasyon, vücut farkındalığı ve hareketin günlük aktivitelere yansıması değerlendirilebilir.
Dikkat ve Odaklanma
Dikkat yalnızca çocuğun kaç dakika oturduğuyla ilgili değildir. Çocuğun; aktiviteye başlayabilmesi, aktivitede kalabilmesi, yönergeleri takip edebilmesi, çevresel uyaranlardan ne kadar etkilendiği, görevi tamamlayabilmesi, hareket ihtiyacını düzenleyebilmesi birlikte ele alınabilir. Amaç yalnızca çocuğun daha uzun süre oturması değil, okul ve günlük aktivitelerde daha işlevsel şekilde yer alabilmesidir.
Öz Bakım
Çocukların bağımsızlık geliştirmesinde günlük yaşam becerileri önemli rol oynar. Yaşa göre; giyinme, ayakkabı kullanma, düğme ve fermuar, yemek yeme, diş fırçalama, tuvalet rutinleri, eşyalarını düzenleme, çantasını hazırlama değerlendirmeye dahil edilebilir.
İnce Motor
İnce motor beceriler ellerin ve parmakların kontrollü kullanımını içerir. Günlük yaşamda; kalem, makas, düğme, fermuar, çatal-ka şık, küçük oyuncaklar gibi birçok aktivite bu becerileri gerektirir. Değerlendirmede yalnızca el gücü veya kalem tutuşuna değil; gerektiğinde gövde kontrolü, el-göz koordinasyonu ve görsel-motor beceriler gibi ilişkili alanlara da bakılabilir.
Motor Planlama
Motor planlama, kişinin yapmak istediği bir hareketi planlayıp sıralayarak uygulayabilmesiyle ilişkilidir. Çocuklarda; giyinme, yeni oyun öğrenme, bisiklete binme, bir parkuru tamamlama, hareket dizisini takip etme, günlük görevleri sıralama gibi aktivitelerde rol oynayabilir.
Görsel-Motor Beceriler
Çocuğun gördüğü bilgiyi anlamlandırması ve ellerini gördüğü bilgiye göre kullanabilmesi birçok okul aktivitesinde önemlidir. Örneğin; yazı yazmak, şekil kopyalamak, puzzle yapmak, satırı takip etmek, tahtadan deftere aktarmak görsel ve motor becerilerin birlikte kullanılmasını gerektirebilir.
Oyun ve Okul Becerileri
Oyun çocukların yalnızca eğlendiği bir aktivite değildir. Çocuk oyun sırasında hareket eder, problem çözer, fikir üretir, sıra alır ve diğer çocuklarla etkileşim kurar. Okul yaşamı da yalnızca akademik başarıdan oluşmaz. Çocuğun bir göreve başlaması, araçlarını kullanması, rutinleri takip etmesi ve aktiviteyi tamamlaması gerekir. Bu nedenle oyun ve okul, ergoterapi değerlendirmesinin günlük yaşamı anlamak için kullandığı önemli alanlardır.
KİMLER İÇİN UYGUN?
Ergoterapi için mutlaka tanı gerekir mi?
Hayır, tanı gerekmez.
Ergoterapi yalnızca belirli tanıları olan çocuklara uygulanan bir alan değildir. Bir çocuk tanısı olmasa bile günlük yaşam aktivitelerinde belirgin güçlük yaşıyorsa ergoterapi değerlendirmesi düşünülebilir.
Tanısı olan çocuklarda ergoterapi
Otizm spektrum bozukluğu, gelişimsel koordinasyon güçlükleri, serebral palsi, down sendromu veya farklı gelişimsel durumları bulunan bazı çocuklarda da günlük yaşam hedeflerine yönelik ergoterapi desteği planlanabilir.
Aynı tanıya sahip iki çocuğun güçlü yönleri, günlük yaşamı ve destek ihtiyaçları birbirinden tamamen farklı olabilir.
Tanının adı tek başına terapi planını belirlemez.
Bu nedenle hedefler çocuğun kendi günlük yaşamına göre belirlenir.
ADIM ADIM SÜREÇ
Ergoterapi değerlendirmesi ve terapi süreci nasıl ilerler?
Değerlendirme yalnızca çocuğun terapi odasında birkaç aktivite yapmasını izlemek değildir. Süreç genellikle çocuğun günlük yaşamını anlamakla başlar.
01 — Aile ve günlük yaşamı anlamak
İlk görüşmede ailenin gözlemleri, çocuğun günlük rutinleri, okul yaşamı, oyun becerileri ve zorlandığı alanlar hakkında bilgi alınır.
02 — Çocuğu aktivite içinde değerlendirmek
Çocuk oyun ve yaşına uygun aktiviteler sırasında gözlemlenir; duyusal, motor, dikkat ve günlük yaşam becerileri değerlendirilir.
03 — Güçlü ve desteklenmesi gereken alanları belirlemek
Değerlendirme sonucunda çocuğun güçlü yönleri ve günlük yaşamda zorlandığı alanlar birlikte ele alınır.
04 — Bireysel hedef ve terapi planı oluşturmak
Çocuğun ve ailenin ihtiyaçlarına göre günlük yaşama yönelik hedefler belirlenir ve kişiye özel terapi planı hazırlanır.
05 — Seans, takip ve aile geri bildirimi
Terapi süreci boyunca gelişim takip edilir, gerektiğinde hedefler güncellenir ve aileye ev ve günlük yaşam için uygulanabilir öneriler sunulur.
AİLE İLE İŞ BİRLİĞİ
Kazanılan becerileri günlük yaşama taşıyoruz.
Ergoterapi yalnızca terapi odasında gerçekleşen bir süreç değildir. Aileden alınan gözlemler, çocuğun ev ve okul rutinlerini anlamamıza yardımcı olur.
Süreç boyunca aileye anlaşılır geri bildirim ve günlük yaşama uyarlanabilecek öneriler sunulur.
Ergoterapist ihtiyaç halinde aileyle;
-
günlük rutinleri düzenleme,
-
aktivite seçimi,
-
çevresel uyarlamalar,
-
becerilerin günlük yaşamda desteklenmesi
konusunda öneriler paylaşabilir.
Amaç ebeveynin evde terapist olması değildir.
Amaç, desteklenen becerilerin çocuğun doğal günlük yaşamında kullanılmasını kolaylaştırmaktır.
DUYU BÜTÜNLEME TERAPİSİ
Duyu bütünleme nedir ve ergoterapide ne zaman değerlendirilir?
Duyu bütünleme; beynin vücuttan ve çevreden gelen duyusal bilgileri organize ederek günlük yaşam içinde uygun bir yanıt oluşturmasıyla ilişkili bir süreçtir.
Bu bilgiler yalnızca görme ve işitmeden gelmez. Çocuk aynı zamanda; dokunma, hareket, denge ve kas-eklemlerden gelen vücut farkındalığı bilgilerini de işler.
Duyu bütünleme, ergoterapinin tamamı değildir.
Duyu bütünleme ergoterapi içerisinde, uygun değerlendirme sonrasında bazı çocuklarda kullanılabilecek yaklaşımlardan biridir.
Her ergoterapi süreci duyu bütünleme çalışması içermez. Aynı şekilde her sese, dokuya veya harekete farklı tepki veren çocuğun otomatik olarak duyu bütünleme terapisine ihtiyacı olduğu da söylenemez.
Öncelikle bu özelliklerin günlük yaşamı nasıl etkilediği değerlendirilmelidir.
HANGİ UZMANA BAŞVURMALI?
Ergoterapi, fizyoterapi ve dil-konuşma terapisi arasındaki fark nedir?
Çocukların yaşadığı güçlükler bazen birden fazla alana dokunabilir. Burada amaç çocuğu mümkün olduğunca doğru uzmanlık alanıyla eşleştirmektir.
Ergoterapi mi, fizyoterapi mi?
Fizyoterapi daha çok hareket kapasitesi, kas gücü, eklem hareketi, denge ve fiziksel fonksiyon gibi alanları değerlendirebilir. Ergoterapi ise bu becerilerin; giyinme, oyun, okul, öz bakım ve diğer günlük aktivitelere nasıl yansıdığına odaklanır.
Ergoterapi mi, dil ve konuşma terapisi mi?
Dil ve konuşma terapisi; dil gelişimi, konuşma sesleri, konuşmanın anlaşılırlığı, akıcılık ve sosyal iletişim gibi alanları değerlendirir. Ergoterapi ise duyusal işlemleme, motor beceriler, aktiviteye katılım, öz bakım, oyun ve günlük yaşam alanlarına odaklanır.
Yemek seçiciliğinde hangi uzman?
Her yemek seçiciliğinin nedeni aynı değildir.
Duyusal özellikler belirginse ergoterapi değerlendirmesi düşünülebilir. Çiğneme, oral-motor veya yutmayla ilgili güçlükler varsa dil ve konuşma terapisi veya ilgili sağlık değerlendirmeleri gerekebilir.
Besin çeşitliliği, büyüme-gelişim ve beslenme düzeni açısından ise diyetisyen değerlendirmesi önemli olabilir.
Psikolojik destek ne zaman düşünülebilir?
Çocuğun yaşadığı güçlükler; yoğun kaygı, davranış değişikliği, duygu düzenleme, aile ilişkileri gibi psikolojik ihtiyaçlarla bağlantılı görünüyorsa psikolog değerlendirmesi de düşünülebilir.
Multidisipliner yaklaşımın amacı çocuğu mümkün olduğunca çok terapiye yönlendirmek değil, hangi desteğe gerçekten ihtiyaç duyduğunu doğru belirlemektir.
CLİNİQ YAKLAŞIMI
Her çocuğun ihtiyaçları farklı. Bu nedenle değerlendirmeyle başlıyoruz.
Çocuğunuza özel değerlendirme
Her çocuk aynı değildir. Süreç hazır bir programdan değil, çocuğun ihtiyaçlarını anlamaya yönelik değerlendirmeden başlar.
Günlük yaşam odaklı
Hedefler yalnızca terapi odasında değil; ev, okul, oyun ve öz bakım yaşamındaki ihtiyaçlar dikkate alınarak belirlenir.
Aileyle iş birliği
Çocuğun yaşamının büyük kısmı terapi odasında değil, sizinle birlikte geçiyor. Bu nedenle günlük gözlemleriniz terapi sürecinin önemli bir parçasıdır.
Multidisipliner yaklaşım
Çocuğun ihtiyacına bağlı olarak süreç, farklı disiplinlerin değerlendirmeleriyle birlikte ele alınabilir.
SIK SORULAN SORULAR
Ergoterapi hakkında en çok merak edilenler
VAN / İPEKYOLU ERGOTERAPİST RANDEVU
Van’da çocuk ergoterapisi desteği mi arıyorsunuz?
Çocuğunuz; duyusal hassasiyet, dikkat ve aktiviteye katılım, ince motor, motor planlama, öz bakım, oyun, okul becerileri veya günlük yaşamla ilgili başka bir alanda zorlanıyorsa gözlemlediğiniz durumu kısaca paylaşın.
Ekibimiz sizi dinleyerek çocuğunuza özel ergoterapi değerlendirmesi için uygun bir sonraki adım olup olmadığı konusunda bilgi versin.
Hangi desteğin uygun olduğundan emin değilseniz, yaşadığınız güçlüğü kısaca paylaşarak bilgi alabilirsiniz.
İÇERİK NOTU
Bu içerik genel sağlık bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır.
Bir çocuğun belirli bir davranışı veya beceride zorlanması tek başına tanı veya terapi gereksinimi anlamına gelmez.
Değerlendirme çocuğun bireysel ihtiyaçları ve günlük yaşamı dikkate alınarak yapılmalıdır.