Öz Güven Eksikliği Nasıl Anlaşılır?
Öz güven eksikliği nasıl anlaşılır? Kişinin kendisini sık sık yetersiz görmesi, güçlü yönlerini küçümsemesi, hata yapmaktan yoğun biçimde çekinmesi, yeni şeyleri denemekten kaçınması, başkalarının değerlendirmelerine fazla önem vermesi veya kendi ihtiyaçlarını ifade etmekte zorlanması düşük öz güvenle ilişkili olabilir.
Ancak herkes zaman zaman kendinden şüphe edebilir. Önemli olan bu düşüncelerin ne kadar sık yaşandığı ve günlük hayatı ne ölçüde etkilediğidir.
Düşük öz güven tek başına bir psikiyatrik hastalık değildir. Bununla birlikte uzun süre devam ettiğinde kişinin ilişkilerini, iş veya okul yaşamını, kararlarını ve ruhsal iyilik halini etkileyebilir.
Öz Güven Eksikliği Nasıl Anlaşılır?
Tek bir belirtiyle anlaşılmaz.
Düşük öz güven kişinin:
Kendisi hakkında nasıl düşündüğünü,
Hataları nasıl yorumladığını,
Başkalarının görüşlerine ne kadar önem verdiğini,
Kararlarını,
İlişkilerdeki sınırlarını,
Yeni şeyleri deneme isteğini
etkileyebilir.
Düşük öz saygısı olan kişiler kendilerini daha eleştirel ve olumsuz değerlendirebilir ve zorlayıcı durumlarla baş etme konusunda kendilerini daha yetersiz hissedebilir.
Öz Güven ile Öz Saygı Aynı Şey mi?
Günlük dilde bu kavramlar sıklıkla birbirinin yerine kullanılır ancak tam olarak aynı değildir.
Öz saygı, kişinin genel olarak kendisini ne kadar değerli ve yeterli gördüğüyle ilgilidir.
Öz güven ise belirli bir durumda kişinin yapabileceklerine duyduğu güveni ifade etmek için daha sık kullanılır.
Örneğin bir kişi:
İşinde oldukça özgüvenli,
Ancak sosyal ilişkilerinde çekingen
olabilir.
Bu nedenle kişinin tek bir alanda kendinden şüphe etmesi, genel olarak düşük öz saygısı olduğu anlamına gelmez.
Sürekli Kendini Eleştirmek Öz Güven Eksikliği Belirtisi mi?
Olabilir.
Düşük öz güven yaşayan kişiler bazen kendi hatalarını çok büyütürken başarılarını küçümseyebilir.
Örneğin:
“Bunu herkes yapabilir.”
“Şans eseri oldu.”
“Ben zaten yeterince iyi değilim.”
gibi düşünceler tekrar edebilir.
Burada önemli olan kişinin ara sıra kendisini eleştirmesi değil, kendisiyle ilgili genel değerlendirmesinin sürekli olumsuz hale gelmesidir.
Başarıları Küçümsemek Düşük Öz Güvenle İlişkili Olabilir mi?
Evet.
Kişi başarılı olduğunda:
Şansa bağlayabilir,
Başkalarının yardımını gerekçe gösterebilir,
Kendi katkısını görmezden gelebilir,
Hemen daha başarılı gördüğü biriyle kendisini karşılaştırabilir.
Buna karşılık küçük bir hata:
“Ben zaten başarısız biriyim.”
şeklinde genellenebilir.
Başarıları sürekli küçümsemek ve olumlu geri bildirimleri kabul etmekte zorlanmak daha geniş bir düşük öz güven örüntüsünün parçası olabilir.
Sürekli Başkalarıyla Kendini Karşılaştırmak Öz Güveni Etkiler mi?
Etkileyebilir.
Başkalarıyla kıyaslama zaman zaman normaldir. Ancak kişi kendi değerini sürekli:
Başkalarının görünümüne,
Kariyerine,
Gelirine,
İlişkilerine,
Sosyal medya paylaşımlarına,
Başarılarına
göre belirlemeye başladığında kendisini sürekli eksik hissedebilir.
Sosyal medya tek başına düşük öz güvenin nedeni değildir. Ancak bazı kişilerde mevcut karşılaştırma eğilimini artırabilir.
Hata Yapmaktan Çok Korkmak Öz Güven Sorunu Olabilir mi?
Olabilir.
Kişi:
“Yanlış yaparsam herkes benim yetersiz olduğumu anlayacak.”
diye düşündüğünde yeni bir şey denemekten kaçınabilir.
Bunun sonucunda:
Toplantıda konuşmamak,
Yeni işe başvurmamak,
Yeni bir beceri öğrenmemek,
Sosyal ortamlardan kaçınmak
gibi davranışlar gelişebilir.
Kısa vadede kaçınmak kişiyi rahatlatabilir. Ancak uzun vadede kendi yeterliliğini deneyimleme fırsatını azaltabilir.
Kaçınmak Öz Güven Eksikliğini Artırabilir mi?
Evet.
Kaçınma kısa vadede rahatlatabilir.
Örneğin kişi:
“Sunum yapmazsam rezil olmayacağım.”
diye düşünebilir.
Sunumdan kaçındığında kaygısı azalır.
Ancak aynı zamanda:
“Sunum yapabilecek durumda değilim.”
inancı da güçlenebilir.
Bu nedenle öz güven genellikle yalnızca:
“Kendime güvenmeliyim.”
diyerek değil, kişinin küçük ve yönetilebilir deneyimler kazanmasıyla gelişir.
“Hayır” Diyememek Öz Güven Eksikliği Belirtisi mi?
Bazı kişilerde olabilir.
Kişi:
Başkalarını üzmekten,
Sevilmemekten,
Eleştirilmekten,
Reddedilmekten
çekindiği için istemediği şeylere sürekli evet diyebilir.
Bu durum zamanla aşırı yük, kızgınlık veya kişinin kendi ihtiyaçlarını sürekli ikinci plana atmasına yol açabilir.
Ancak hayır diyememenin tek nedeni öz güven değildir. Aile yapısı, kültürel beklentiler, geçmiş ilişkiler ve kişilik özellikleri de etkili olabilir.
Kendi İhtiyaçlarını Söyleyememek Öz Güvenle İlişkili Olabilir mi?
Evet.
Düşük öz güven yaşayan biri:
“Benim istediğim önemli değil.”
“Sorun çıkarırım.”
“Önce diğer insanlar rahat etsin.”
şeklinde düşünebilir.
Sağlıklı öz güven yalnızca kendinden emin görünmek değil, kişinin kendi ihtiyaçlarını da önemli görebilmesi ve gerektiğinde bunları ifade edebilmesiyle ilişkilidir.
Eleştirilmekten Aşırı Etkilenmek Öz Güven Eksikliği mi?
Olabilir.
Herkes eleştirilmekten hoşlanmayabilir.
Ancak düşük öz güven yaşayan kişi küçük bir geri bildirimi bile:
“Demek ki tamamen başarısızım.”
şeklinde yorumlayabilir.
Bu durumda eleştiri:
Tek bir davranışa yönelik geri bildirim olmaktan çıkar,
Kişinin bütün değerine ilişkin bir yargı gibi algılanabilir.
Burada önemli olan geri bildirimin kendisinden çok kişinin onu nasıl yorumladığıdır.
Övgü Kabul Edememek Düşük Öz Güvenle İlişkili mi?
Evet, bazı kişilerde görülebilir.
Örneğin:
“Çok iyi bir sunum yaptın.”
dendiğinde kişi hemen:
“Yok, hiç iyi değildi.”
diye cevap verebilir.
Tek başına alçakgönüllü davranmak düşük öz güven anlamına gelmez.
Ancak kişi olumlu geri bildirimlerin hiçbirine inanmakta zorlanıyor, sürekli başarısını küçümsüyor ve yalnızca hatalarına odaklanıyorsa bu daha geniş bir düşük öz güven örüntüsünün parçası olabilir.
Mükemmeliyetçilik ile Öz Güven Eksikliği Arasında İlişki Olabilir mi?
Bazı kişilerde evet.
Düşük öz güven her zaman:
“Hiçbir şey yapmamak.”
şeklinde görünmez.
Bazı kişiler kendilerini yeterli hissedebilmek için:
Sürekli daha fazla çalışabilir,
Hata yapmamaya aşırı odaklanabilir,
Çok yüksek standartlar belirleyebilir,
Küçük hatalarda kendilerini sert biçimde eleştirebilir.
Bu nedenle dışarıdan çok başarılı görünen bir kişi de kendisini sürekli yetersiz hissedebilir.
Öz Güven Eksikliği Sosyal Hayatı Etkiler mi?
Etkileyebilir.
Kişi:
Yeni insanlarla tanışmaktan kaçınabilir,
Kalabalık ortamlarda sessiz kalabilir,
Fikrini söylemekten çekinebilir,
Eleştirilmekten korktuğu için sosyal etkinliklere katılmayabilir.
Ancak sosyal geri çekilme:
Sosyal kaygı,
Depresyon,
Yoğun stres
gibi başka durumlarda da görülebilir.
Bu nedenle davranışın arkasındaki neden ayrıca değerlendirilmelidir.
Öz Güven Eksikliği İş Hayatını Etkiler mi?
Evet.
İş yaşamında düşük öz güven:
Toplantıda fikir söylememek,
Terfiye başvurmamak,
Yeni sorumluluklardan kaçınmak,
Sürekli onay istemek,
Hata yapmamak için aşırı çalışmak,
Karar vermekte zorlanmak
şeklinde görülebilir.
Kişinin yeterli becerisi olmasına rağmen:
“Ben bunu yapamam.”
düşüncesi bazı fırsatları değerlendirmesini engelleyebilir.
Öz Güven Eksikliği İlişkileri Etkiler mi?
Etkileyebilir.
Kişi:
Sürekli karşı tarafın sevgisinden emin olmaya çalışabilir,
Reddedilmekten yoğun şekilde korkabilir,
Kendi ihtiyaçlarını söylemeyebilir,
Sınır koymakta zorlanabilir,
İlişkiyi kaybetmemek için istemediği şeyleri kabul edebilir.
Ancak bu davranışların tümünü yalnızca düşük öz güvenle açıklamak doğru değildir.
İlişki deneyimleri, bağlanma örüntüleri, kaygı ve geçmiş yaşam deneyimleri de rol oynayabilir.
Öz Güven Eksikliği Neden Olur?
Tek bir neden yoktur.
Düşük öz güven üzerinde:
Çocuklukta yoğun eleştiri,
Zorbalık,
Reddedilme,
İstismar veya ihmal,
Gerçekçi olmayan beklentiler,
Sağlık sorunları,
İş veya okul problemleri,
İlişki sorunları,
İş kaybı,
Maddi güçlükler,
Beden algısıyla ilgili sorunlar
etkili olabilir.
Düşük öz güven çocukluk deneyimlerinden başlayabilir ancak yetişkinlikte yaşanan stresli veya zorlayıcı olaylardan da etkilenebilir.
Bazen belirgin tek bir neden bulunmayabilir.
Öz Güven Eksikliği Bir Hastalık mı?
Hayır.
Düşük öz güven veya düşük öz saygı kendi başına psikiyatrik bir tanı değildir.
Bununla birlikte:
Depresyon,
Kaygı,
Bazı yeme problemleri
ile birlikte görülebilir.
Aynı zamanda ruhsal sağlık problemleri kişinin kendisi hakkındaki düşüncelerini de olumsuz etkileyebilir.
Öz Güven Eksikliği Depresyon Belirtisi Olabilir mi?
Bazı durumlarda olabilir.
Depresyonda düşük öz saygının yanında:
Suçluluk,
Umutsuzluk,
Motivasyon kaybı,
Enerji azalması,
Daha önce keyif alınan şeylerden zevk alamama
gibi belirtiler görülebilir.
Özellikle düşük öz güvenin yanında haftalardır süren çökkün ruh hali veya belirgin zevk kaybı varsa durum yalnızca “öz güven sorunu” olarak değerlendirilmemelidir.
Öz Güven Eksikliği ile Sosyal Kaygı Aynı mı?
Hayır.
Düşük öz güven ve sosyal kaygı birlikte görülebilir ancak aynı kavram değildir.
Sosyal kaygıda kişinin:
Eleştirilme,
Utanma,
Küçük düşme,
Başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme
korkusu daha belirgin olabilir.
Düşük öz güven ise kişinin kendisine ilişkin genel değerlendirmesiyle ilgilidir.
Bir kişi düşük öz güven yaşayabilir ancak sosyal ortamlardan yoğun korku duymayabilir.
Öz Güveni Geliştirmek İçin Neler Yapılabilir?
Tek bir yöntem yoktur.
Kendinizi Nasıl Eleştirdiğinizi Fark Edin
Bir hata sonrasında:
“Hata yaptım.”
demek ile:
“Ben başarısız bir insanım.”
demek aynı değildir.
Kendiniz hakkında tekrar eden genellemeleri fark etmeye çalışabilirsiniz.
Güçlü Yönlerinizi Görmezden Gelmeyin
Kendinizle ilgili olumlu özellikleri ve başardığınız şeyleri yazmak yararlı olabilir.
Amaç:
“Ben mükemmelim.”
demek değil;
kendinizi yalnızca eksikleriniz üzerinden değerlendirmemektir.
Küçük ve Yönetilebilir Adımlar Atın
Uzun süredir kaçındığınız bir şeyi bir anda en zor haliyle yapmak zorunda değilsiniz.
Örneğin:
Toplantıda tek bir fikir söylemek,
Küçük bir sosyal etkinliğe katılmak,
Yeni bir hobi denemek
gibi adımlar düşünülebilir.
Sınır Koymayı Öğrenin
Her talebe evet demek zorunda değilsiniz.
Kendi:
Zamanınız,
Enerjiniz,
İhtiyaçlarınız
da önemlidir.
Kendinizle Konuşma Biçiminizi Gözlemleyin
Kendinize şu soruyu sorabilirsiniz:
“Bir arkadaşımla böyle konuşur muydum?”
Kendi hatalarınıza başkalarının hatalarından çok daha sert yaklaşıyorsanız bu farkındalık önemli olabilir.
Öz Güven İçin Sadece Olumlu Düşünmek Yeterli mi?
Her zaman değil.
Kişinin yıllardır:
“Ben yetersizim.”
şeklinde düşündüğü bir durumda yalnızca:
“Ben harikayım.”
demesi inandırıcı gelmeyebilir.
Daha gerçekçi yaklaşım:
“Bazı alanlarda zorlanıyorum ama bu tamamen yetersiz olduğum anlamına gelmiyor.”
gibi dengeli değerlendirmeler geliştirmek olabilir.
Psikolojik çalışmada amaç her olumsuz düşüncenin yerine yapay şekilde olumlu bir düşünce koymak değil, kişinin kendisiyle ilgili katı ve genelleyici inançlarını daha gerçekçi biçimde değerlendirmesine yardımcı olmaktır.
Öz Güven İçin Psikoterapi Yardımcı Olabilir mi?
Evet.
Danışmanlık ve bilişsel davranışçı terapi gibi psikolojik yaklaşımlar düşük öz güvenle çalışmada kullanılabilir.
Psikolojik görüşmelerde örneğin:
Kendinizle ilgili temel düşünceler,
Sürekli kendinizi eleştirme,
Başkalarıyla karşılaştırma,
Hata ve başarısızlık korkusu,
Kaçınma davranışları,
Sınır koymakta zorlanma,
İlişkilerde tekrar eden örüntüler
ele alınabilir.
Her kişi için aynı terapi yöntemi gerekli değildir.
Öz Güven Eksikliği İçin Ne Zaman Psikolog Değerlendirmesi Düşünülebilir?
Özellikle:
Kendinizi uzun süredir yetersiz veya değersiz hissediyorsanız,
Sürekli kendinizi başkalarıyla karşılaştırıyorsanız,
Eleştirilmekten yoğun biçimde korkuyorsanız,
Yeni şeyleri denemekten kaçınıyorsanız,
İş veya eğitim fırsatlarını kendinize güvenmediğiniz için kaçırıyorsanız,
Kendi ihtiyaçlarınızı ve sınırlarınızı ifade etmekte zorlanıyorsanız,
İlişkileriniz bundan etkileniyorsa,
Kendinizle ilgili düşünceleriniz giderek daha sert ve olumsuz hale geliyorsa
psikolog değerlendirmesi düşünülebilir.
Psikolojik destek almak için durumun mutlaka belirli bir psikiyatrik tanıya dönüşmesini beklemek gerekmez.
Yoğun değersizlik, umutsuzluk, kendine zarar verme veya intihar düşünceleri varsa durum yalnızca öz güven problemi olarak ele alınmamalı ve uygun profesyonel veya acil sağlık desteğine başvurulmalıdır.
Cliniq'te Öz Güven Eksikliği Nasıl Ele Alınır?
Cliniq'te psikolojik görüşmelerde amaç kişiye yalnızca:
“Kendine daha fazla güven.”
demek değildir.
Başvuru nedenine göre:
Kişinin kendisiyle ilgili düşünceleri,
Güçlü ve yetersiz gördüğü yönleri,
Başkalarıyla karşılaştırma eğilimi,
Hata ve eleştiri korkusu,
Kaçındığı durumlar,
Sınır koyma,
Kendini ifade etme,
İlişkilerde tekrar eden davranışlar
ele alınabilir.
Cliniq'te özgüven ve benlik algısı, bireysel psikoterapide ele alınabilecek alanlar arasında yer almaktadır.
Amaç kişinin değerini dışarıdan sürekli onay almaya bağlamadan, kendi düşünce ve davranış örüntülerini daha iyi anlamasına yardımcı olmaktır.
Van'da Öz Güven Eksikliği İçin Psikolog Değerlendirmesi
Öz güvenle ilgili güçlükler:
Sosyal yaşamınızı,
İş veya okul performansınızı,
İlişkilerinizi,
Karar verme biçiminizi,
Kendinizi ifade etmenizi
etkilemeye başladıysa psikolojik değerlendirme düşünülebilir.
Cliniq Sağlıklı Yaşam Merkezi'nde Van / İpekyolu'nda yüz yüze psikolog desteği sunulmaktadır.
Cliniq
Sağlıklı Yaşam Merkezi
Hafiziye, İki Nisan Blv. No:78G
İpekyolu / Van 65100
Telefon:
0432 502 72 22
WhatsApp:
0501 369 43 26
Çalışma Saatleri:
Pazartesi–Cuma: 09:00–20:00
Cumartesi: 09:00–18:00
Ücretsiz Ön Görüşme Al
WhatsApp'tan Bilgi Al
Sık Sorulan Sorular
Öz güven eksikliği nasıl belli olur?
Kendini sürekli yetersiz görmek, güçlü yönleri küçümsemek, hata yapmaktan yoğun çekinmek, yeni şeylerden kaçınmak, başkalarının görüşüne aşırı önem vermek ve kendi ihtiyaçlarını ifade etmekte zorlanmak görülebilir. Ancak tek bir belirti öz güven eksikliği anlamına gelmez. (nhs.uk)
Öz güven eksikliği bir hastalık mı?
Hayır. Düşük öz güven veya düşük öz saygı tek başına psikiyatrik bir hastalık değildir. Bununla birlikte uzun süre devam edebilir ve kişinin günlük yaşamını etkileyebilir. Ayrıca depresyon ve kaygı gibi ruh sağlığı problemleriyle birlikte görülebilir. (Mind)
Neden sürekli kendimi başkalarıyla karşılaştırıyorum?
Karşılaştırma birçok kişide görülebilir. Ancak kişinin değerini sürekli görünüm, başarı veya başkalarının onayı üzerinden değerlendirmesi kendisini yetersiz hissetmesine katkıda bulunabilir. Sosyal medya ve gerçekçi olmayan beklentiler bazı kişilerde bu baskıyı artırabilir. (Mind)
Hayır diyememek özgüven eksikliği midir?
Bazı kişilerde düşük öz güvenle ilişkili olabilir. Reddedilmekten veya karşı tarafı üzmekten korkan kişi kendi ihtiyaçlarını ikinci plana atabilir. Ancak aile, kültür ve geçmiş ilişkiler de sınır koyma davranışını etkileyebilir. (nhs.uk)
Öz güven sonradan geliştirilebilir mi?
Evet. Öz güven sabit bir özellik olmak zorunda değildir. Olumsuz temel düşünceleri fark etmek, küçük hedefler belirlemek, kaçınılan durumlarla kademeli şekilde karşılaşmak ve güçlü yönleri daha dengeli değerlendirmek yararlı olabilir. (nhs.uk)
Öz güven eksikliği depresyon yapar mı?
Düşük öz güven ile depresyon arasında ilişki bulunabilir ancak biri otomatik olarak diğerine neden olur denemez. Düşük öz saygı depresyonda görülebilecek belirtilerden biridir. Çökkünlük, umutsuzluk ve zevk kaybı gibi başka belirtiler de varsa ayrıca değerlendirilmelidir. (nhs.uk)
Öz güven eksikliği için psikoloğa gidilir mi?
Evet. Düşük öz güven uzun süredir devam ediyor ve sosyal yaşamı, ilişkileri, iş veya eğitim hayatını etkiliyorsa psikolojik destek düşünülebilir. Görüşmelerde kişinin kendisiyle ilgili düşünceleri, kaçınmaları, sınırları ve tekrar eden davranış örüntüleri ele alınabilir. (nhs.uk)
Önerilen Konular
Psikoloğa Ne Zaman Gidilmeli?
Sürekli Kaygılı Hissetmek Normal mi?
Stres Vücutta Hangi Belirtilere Yol Açar?
Tükenmişlik Sendromu Belirtileri Nelerdir?
İş Stresiyle Nasıl Baş Edilir?
Van Psikolog
Psikoterapi Nedir?
Kaynaklar
NHS – Raising Low Self-Esteem
American Psychological Association – Self-Esteem
Mind – Self-Esteem
Mind – Tips to Improve Your Self-Esteem
Oxford Health NHS Foundation Trust – Low Self-Esteem
NHS – Depression Symptoms
Cliniq – Psikoterapi
Cliniq – Van Psikolog
