Bağımlılık Nedir? Bağımlılık Neden Gelişir?

Bağımlılık nasıl anlaşılır? Madde ve davranışsal bağımlılıkların belirtilerini, risk faktörlerini, değerlendirme ve tedavi sürecini inceleyin.

Bağımlılık nedir? Bağımlılık; bir maddeyi kullanma veya belirli bir davranışı sürdürme konusunda kontrolün giderek azalması, bunun kişinin yaşamında sorunlara yol açmasına rağmen davranışın devam etmesi ve zamanla günlük yaşamda giderek daha fazla yer kaplamasıyla ilişkili bir sağlık sorunudur.

Bağımlılık yalnızca “çok yapmak” veya “çok istemek” anlamına gelmez. Asıl önemli olan kişinin davranış üzerindeki kontrolü, ortaya çıkan zararlar ve iş, okul, aile, sağlık veya sosyal yaşamın ne ölçüde etkilendiğidir.

Bağımlılığı yalnızca irade eksikliği veya kötü alışkanlık olarak görmek de doğru değildir. Biyolojik, psikolojik ve sosyal etkenler birlikte rol oynayabilir.

Bağımlılık Nedir?

Bağımlılıkta kişinin bir madde veya davranışla ilişkisi zaman içinde değişebilir.

Başlangıçta:

• Keyif almak,

• Merak,

• Sosyal ortam,

• Rahatlama,

• Stresi azaltma

gibi nedenlerle başlayan kullanım veya davranış daha sonra kişinin kontrol etmekte zorlandığı bir örüntüye dönüşebilir.

Özellikle şu üç özellik önemlidir:

• Kullanım veya davranış üzerinde kontrolün azalması,

• Bunun diğer yaşam alanlarından daha öncelikli hale gelmesi,

• Olumsuz sonuçlara rağmen devam edilmesi.

Dünya Sağlık Örgütü'nün bağımlılık davranışları için kullandığı sınıflandırmada da kontrol kaybı, davranışın diğer etkinliklerden daha fazla öncelik kazanması ve olumsuz sonuçlara rağmen sürmesi temel özellikler arasındadır.

Bağımlılık Belirtileri Nelerdir?

Bağımlılık belirtileri yalnızca kullanılan miktarla anlaşılmaz.

En önemli işaretlerden bazıları şunlardır:

• Planlanandan daha fazla veya daha uzun süre kullanmak,

• Azaltmaya veya bırakmaya çalışıp başarılı olamamak,

• Maddeyi veya davranışı sürekli düşünmek,

• Kullanım veya davranış için giderek daha fazla zaman ayırmak,

• İş, okul veya aile sorumluluklarının etkilenmesi,

• İlişkilerde sorun oluşmasına rağmen devam etmek,

• Fiziksel veya psikolojik zarara rağmen sürdürmek,

• Daha önce keyif alınan aktivitelerden uzaklaşmak,

• Kullanım olmadığında yoğun istek veya rahatsızlık yaşamak,

• Bazı maddelerde tolerans veya yoksunluk gelişmesi.

Ancak bu belirtilerden yalnızca birinin bulunması kişinin mutlaka bağımlı olduğu anlamına gelmez.

Değerlendirmede belirtilerin süresi, şiddeti ve günlük yaşamdaki etkisi birlikte ele alınır.

Kontrol Kaybı Ne Demektir?

Bağımlılık açısından en önemli belirtilerden biri kişinin kendi koyduğu sınırları tekrar tekrar aşmasıdır.

Örneğin:

“Sadece bir tane içeceğim.”

deyip planlanandan çok daha fazla alkol tüketmek veya:

“Yarım saat oynayacağım.”

deyip saatlerce oyunun başından kalkamamak kontrol güçlüğüne örnek olabilir.

Tek bir kez böyle davranmak bağımlılık anlamına gelmez.

Ancak bu örüntü sürekli tekrarlanıyorsa değerlendirilmesi önemlidir.

Bağımlılıkta Yoğun İstek Nedir?

Kişi zaman zaman maddeyi kullanmak veya davranışı gerçekleştirmek için güçlü bir istek hissedebilir.

Bu istek:

• Belirli kişiler,

• Mekânlar,

• Duygular,

• Stres,

• Yalnızlık,

• Maddeyi hatırlatan ortamlar

tarafından tetiklenebilir.

Yoğun istek, kişinin bunu mutlaka gerçekleştireceği anlamına gelmez.

Tedavide kişinin kendi tetikleyicilerini tanıması ve bu durumlarla farklı biçimlerde başa çıkabilmesi üzerinde çalışılabilir.

Tolerans Nedir?

Tolerans, bazı maddelerde kişinin zamanla aynı etkiyi elde etmek için daha fazla miktara ihtiyaç duymasıdır.

Örneğin daha önce belirli miktarda alkolle oluşan etkinin zaman içinde aynı miktarla ortaya çıkmaması toleransla ilişkili olabilir.

Ancak önemli bir nokta vardır:

Tolerans her bağımlılıkta bulunmak zorunda değildir.

Toleransın olmaması da tek başına bağımlılığı dışlamaz.

Yoksunluk Nedir?

Yoksunluk, belirli bir madde uzun süre veya yoğun biçimde kullanıldıktan sonra azaltıldığında ya da bırakıldığında ortaya çıkabilen fiziksel ve psikolojik belirtilerdir.

Maddeye göre:

• Huzursuzluk,

• Terleme,

• Titreme,

• Uyku problemi,

• Kaygı,

• Bulantı,

• Baş ağrısı,

• Yoğun istek

gibi farklı belirtiler görülebilir.

Bütün maddelerin yoksunluk tablosu aynı değildir ve bazı yoksunluk türleri tıbbi açıdan ciddi olabilir.

Alkolü Birden Bırakmak Tehlikeli Olabilir mi?

Uzun süredir yoğun miktarda alkol kullanan bazı kişilerde evet.

Alkolün aniden bırakılması bazı kişilerde:

• Şiddetli titreme,

• Nöbet,

• Bilinç değişikliği,

• Deliryum

gibi ciddi ve hatta yaşamı tehdit edebilen yoksunluk tablolarına yol açabilir.

Bu nedenle uzun süredir yoğun alkol kullanımı olan bir kişinin:

“Bugün tamamen bırakıyorum.”

diyerek tek başına ani bırakma kararı vermesi yerine tıbbi değerlendirme alması daha güvenli olabilir.

Benzer şekilde bazı sedatif ve sakinleştirici ilaçların kontrolsüz biçimde bırakılması da risk taşıyabilir.

Bağımlılık Türleri Nelerdir?

Bağımlılık konusu genel olarak iki ana başlık altında ele alınabilir:

Madde Kullanımına Bağlı Bozukluklar

Bunlara:

• Alkol,

• Nikotin,

• Opioidler,

• Kokain,

• Uyarıcı maddeler,

• Esrar,

• Sedatif veya bazı ilaçlar,

• Diğer psikoaktif maddeler

dahil olabilir.

WHO'nun ICD-11 sınıflandırmasında farklı maddelere bağlı kullanım bozuklukları ayrı başlıklar altında değerlendirilmektedir.

Davranışsal Bağımlılıklar

Bazı davranışlar da madde kullanılmadan bağımlılık benzeri bir örüntü oluşturabilir.

Ancak burada kavramları dikkatli kullanmak gerekir.

WHO'nun ICD-11 sınıflandırmasında bağımlılık davranışları arasında açık biçimde:

• Kumar bozukluğu

• Oyun oynama bozukluğu

yer almaktadır.

Telefon Bağımlılığı veya Sosyal Medya Bağımlılığı Gerçek Bir Tanı mı?

Günlük dilde:

• Telefon bağımlılığı,

• Sosyal medya bağımlılığı,

• İnternet bağımlılığı

ifadeleri sık kullanılmaktadır.

Ancak her yoğun telefon veya sosyal medya kullanımı klinik anlamda bağımlılık tanısı değildir.

WHO'nun güncel sınıflandırmasında kumar bozukluğu ve oyun oynama bozukluğu bağımlılık davranışları arasında açık tanısal kategoriler olarak yer alırken, genel anlamdaki “sosyal medya bağımlılığı” aynı biçimde ayrı bir ICD-11 tanısı değildir.

Bu nedenle yalnızca:

“Günde 5 saat telefona bakıyorum.”

bilgisiyle bağımlılık tanısı konulamaz.

Daha önemli olan:

• Kontrol kaybı,

• Uyku üzerindeki etkisi,

• İş veya okulun aksaması,

• İlişkilerin etkilenmesi,

• Diğer aktivitelerin bırakılması,

• Kullanımı azaltma girişimlerinin başarısız olmasıdır.

Çok Oyun Oynamak Oyun Bağımlılığı Anlamına Gelir mi?

Hayır.

Bir kişinin uzun süre video oyunu oynaması tek başına oyun oynama bozukluğu anlamına gelmez.

WHO'ya göre oyun oynama bozukluğunda:

• Oyun üzerinde kontrol azalır,

• Oyun diğer yaşam aktivitelerinin önüne geçer,

• Olumsuz sonuçlara rağmen devam eder,

• Kişinin aile, sosyal, eğitim veya iş yaşamında belirgin işlev kaybı oluşur.

Tanısal örüntü normalde en az 12 ay boyunca belirgin olmalıdır; ancak belirtiler çok ağırsa daha kısa sürede de değerlendirme yapılabilir.

Kumar Bağımlılığı Nasıl Anlaşılır?

Kumar sorunu yalnızca:

“Çok para kaybetmek”

değildir.

Kişi:

• Kumar oynama davranışını kontrol etmekte zorlanabilir,

• Kumar diğer yaşam alanlarının önüne geçebilir,

• Maddi, ailevi veya psikolojik sonuçlara rağmen oynamaya devam edebilir.

Borçlanma, aile bütçesinin zarar görmesi, ilişkilerde ciddi sorunlar veya borçları gizleme gibi sonuçlar da görülebilir.

Alışveriş Bağımlılığı, Yemek Bağımlılığı veya İlişki Bağımlılığı Var mı?

Bu ifadeler günlük dilde sık kullanılabilir.

Ancak her tekrarlayıcı veya kontrol edilmesi zor davranışı:

“bağımlılık”

olarak adlandırmak bilimsel açıdan doğru değildir.

Örneğin:

• Kontrolsüz alışveriş,

• Yeme davranışında sorunlar,

• Problemli ilişki örüntüleri

gerçek ve ciddi güçlükler olabilir.

Ancak bunların değerlendirilmesi kendi psikolojik ve psikiyatrik çerçeveleri içinde yapılmalıdır.

Özellikle yeme bozukluklarını doğrudan “davranışsal bağımlılık” olarak sınıflandırmak doğru değildir.

Bağımlılık Bir İrade Sorunu mudur?

Bağımlılığı yalnızca irade eksikliğiyle açıklamak doğru değildir.

Madde kullanımı veya davranış başlangıçta kişinin seçimiyle başlayabilir.

Ancak bağımlılık geliştikçe:

• Öğrenilmiş davranışlar,

• Ödül ve motivasyon sistemleri,

• Duygusal düzenleme,

• Çevresel faktörler,

• Genetik yatkınlık,

• Sosyal koşullar

gibi birçok faktör sürecin devam etmesinde rol oynayabilir.

Bu nedenle:

“İsteseydi bırakırdı.”

gibi ifadeler sorunu aşırı basitleştirebilir ve kişinin yardım istemesini zorlaştırabilir.

Bağımlılık Sadece Dopaminle mi İlgilidir?

Hayır.

Bağımlılığı yalnızca:

“Dopamin yükseliyor ve kişi bağımlı oluyor.”

şeklinde açıklamak fazla basittir.

Beynin ödül, öğrenme, motivasyon, stres ve karar verme süreçleri bağımlılıkta rol oynayabilir.

Ancak aynı zamanda:

• Genetik özellikler,

• Ruhsal sağlık,

• Çevre,

• Sosyal ilişkiler,

• Maddeye erişim,

• Yaşam deneyimleri

de önemlidir.

Bu nedenle bağımlılık tek bir “beyin kimyasalı” ile açıklanamaz.

Bağımlılık Neden Gelişir?

Tek bir neden yoktur.

Risk üzerinde farklı faktörler birlikte etkili olabilir.

Genetik ve Biyolojik Etkenler

Bazı kişilerin madde kullanım bozukluklarına yatkınlığı diğerlerinden daha yüksek olabilir.

Ancak genetik yatkınlık:

“Kişi kesin bağımlı olacak.”

anlamına gelmez.

Psikolojik Etkenler

Bazı kişiler madde veya davranışları:

• Kaygıyla başa çıkmak,

• Stresi azaltmak,

• Zor duygulardan uzaklaşmak,

• Uyuyabilmek,

• Sosyal ortamda rahatlamak

için kullanabilir.

Bu durum zaman içinde riskli bir başa çıkma biçimine dönüşebilir.

Sosyal ve Çevresel Etkenler

Kişinin:

• Aile ortamı,

• Arkadaş çevresi,

• Maddeye erişimi,

• Ekonomik koşulları,

• Sosyal destek düzeyi

de risk üzerinde etkili olabilir.

Bağımlılık bu nedenle genellikle biyolojik, psikolojik ve sosyal boyutları birlikte değerlendirilerek ele alınır.

Bağımlılık ile Alışkanlık Arasındaki Fark Nedir?

Her alışkanlık bağımlılık değildir.

Örneğin her akşam televizyon izlemek bir alışkanlık olabilir.

Ancak kişi:

• Süreyi kontrol edemiyor,

• Önemli sorumluluklarını ihmal ediyor,

• İlişkileri zarar görüyor,

• Davranışı azaltmayı tekrar tekrar deneyip başaramıyor,

• Olumsuz sonuçlara rağmen devam ediyorsa

daha kapsamlı değerlendirme gerekebilir.

Temel ayrım yalnızca ne kadar sık yapıldığı değil, kişinin kontrolü ve yaşamındaki etkisidir.

Bağımlı Olduğumu Nasıl Anlarım?

Kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

• Kullanımı veya davranışı azaltmak istediğim halde azaltamıyor muyum?

• Planladığımdan daha fazla zaman ayırıyor muyum?

• Gün içinde sürekli bunu düşünüyor muyum?

• İşimi, okulumu veya ailemi etkiliyor mu?

• Sağlığıma zarar verdiğini bildiğim halde devam ediyor muyum?

• Çevrem bu konuda endişesini dile getiriyor mu?

• Daha önce sevdiğim şeyleri bunun için bırakmaya başladım mı?

• Kullanmadığımda yoğun istek veya rahatsızlık hissediyor muyum?

• Bırakmayı defalarca denedim ama yeniden mi başladım?

Bir veya birkaç soruya “evet” demek otomatik olarak tanı anlamına gelmez.

Ancak sorunun günlük yaşam üzerindeki etkisi artıyorsa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.

Bağımlılıkta Kişi Sorunu Neden Fark Etmeyebilir?

Bağımlılık her zaman kişinin kendisi tarafından kolay fark edilmez.

Kişi:

• Kullanımını başkalarıyla karşılaştırabilir,

• Sonuçları küçümseyebilir,

• “İstersem bırakırım.” diyebilir,

• Davranışını gizlemeye başlayabilir.

Bazen sorunu önce aile üyeleri veya yakın arkadaşlar fark eder.

Ancak kişiyle konuşurken:

“Sen bağımlısın.”

şeklinde suçlayıcı bir yaklaşım genellikle yararlı değildir.

Davranışın somut sonuçları üzerinden konuşmak daha yapıcı olabilir.

Örneğin:

“Son üç aydır işe geç kaldığını ve içtiğin günlerin arttığını fark ettim. Bunun için endişeleniyorum.”

gibi.

Bağımlılıkta Tekrar Kullanmak Tedavinin Başarısız Olduğu Anlamına Gelir mi?

Her zaman değil.

İyileşme süreci herkes için doğrusal ilerlemeyebilir.

Bazı kişiler bırakma veya azaltma girişimlerinden sonra yeniden kullanabilir.

Bu durumda:

• Ne tetikledi?

• Hangi koşullarda oldu?

• Hangi destek eksikti?

• Tedavi planında ne değiştirmek gerekiyor?

soruları değerlendirilmelidir.

Ama yeniden kullanım özellikle aşırı doz riski taşıyan maddelerde ciddi sağlık tehlikesi oluşturabileceğinden küçümsenmemelidir.

Bağımlılık Tedavi Edilebilir mi?

Evet. Bağımlılık için etkili tedavi seçenekleri bulunmaktadır.

Tedavinin biçimi:

• Bağımlılığın türüne,

• Kullanılan maddeye,

• Kullanım süresine,

• Fiziksel sağlık durumuna,

• Ruhsal sağlık durumuna,

• Kişinin sosyal koşullarına

göre değişebilir.

Madde kullanım bozukluklarında psikolojik müdahaleler ve bazı durumlarda ilaç tedavileri birlikte kullanılabilir.

Bağımlılık Tedavisinde Psikolojik Destek Nasıl Yardımcı Olabilir?

Psikolojik destek sürecinde kişinin:

• Kullanım veya davranış örüntüsü,

• Tetikleyicileri,

• Yoğun istekle başa çıkma biçimleri,

• Duygu düzenleme becerileri,

• Riskli durumları,

• Günlük rutinleri,

• İlişkileri

ele alınabilir.

Tedavide kullanılan yaklaşımlar arasında kişinin ihtiyacına göre:

• Motivasyonel görüşme,

• Bilişsel davranışçı yaklaşımlar,

• Tekrar kullanımını önlemeye yönelik çalışmalar,

• Aile çalışmaları

yer alabilir.

Bağımlılıkta İlaç Tedavisi Kullanılır mı?

Bazı bağımlılık türlerinde evet.

Örneğin bazı:

• Alkol kullanım bozukluklarında,

• Opioid kullanım bozukluklarında,

• Nikotin bağımlılığında

ilaç seçenekleri tedavinin bir parçası olabilir.

Ancak her bağımlılık için aynı ilaç kullanılmaz ve ilaç tedavisi psikiyatrist veya ilgili hekim tarafından kişinin durumuna göre planlanmalıdır.

Sadece Psikologla Görüşmek Yeterli midir?

Bu sorunun yanıtı bağımlılığın türüne göre değişir.

Bazı problemli davranışlarda psikolojik değerlendirme ve terapi önemli bir destek olabilir.

Ancak:

• Yoğun alkol kullanımı,

• Uyuşturucu veya opioid kullanımı,

• İlaç bağımlılığı,

• Ciddi yoksunluk riski,

• Aşırı doz riski,

• Eşlik eden ciddi psikiyatrik belirtiler

varsa tıbbi ve psikiyatrik değerlendirme de gerekebilir.

Bağımlılık tedavisi gerektiğinde psikolog, psikiyatrist, hekim, sosyal hizmet uzmanı ve bağımlılık tedavi merkezlerinin birlikte yer alabildiği çok yönlü bir süreçtir.

Ne Zaman Acil Tıbbi Yardım Alınmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda psikolog randevusunu beklemek yerine acil tıbbi yardım gerekir:

• Kişinin bilinci kapalıysa veya uyandırılamıyorsa,

• Solunumu çok yavaşlamış veya durmuş görünüyorsa,

• Nöbet geçiriyorsa,

• Ciddi bilinç bulanıklığı varsa,

• Aşırı dozdan şüpheleniliyorsa,

• Kendisine veya başkasına zarar verme riski varsa,

• Alkol bırakılması sonrasında ağır yoksunluk belirtileri gelişiyorsa.

Bu durumlar acil sağlık değerlendirmesi gerektirir.

Bağımlılık İçin Ne Zaman Psikolojik Değerlendirme Düşünülebilir?

Şu durumlarda profesyonel destek düşünmek yararlı olabilir:

• Kullanımı veya davranışı kontrol etmek zorlaşıyorsa,

• Bırakma girişimleri sürekli başarısız oluyorsa,

• İş, okul veya ilişkiler etkileniyorsa,

• Kişi davranışını çevresinden gizlemeye başladıysa,

• Madde veya davranış günün önemli bölümünü kaplıyorsa,

• Kaygı, depresif belirtiler veya yoğun stres eşlik ediyorsa,

• Kişi değişmek istiyor ama nasıl başlayacağını bilmiyorsa.

Bağımlılığın çok ilerlemesini beklemek gerekmez.

Sorun erken dönemde de konuşulabilir.

Yakınım Bağımlıysa Ne Yapmalıyım?

Bağımlılığı olan kişiyi zorla değiştirmek her zaman mümkün değildir.

Ancak aile bazı adımlar atabilir.

Yargılamadan Konuşun

“İradesizsin.”

veya:

“Bizi düşünseydin bırakırdın.”

gibi ifadeler yardım istemeyi daha da zorlaştırabilir.

Somut Gözlemlere Odaklanın

Örneğin:

“Son dönemde içtiğin günlerde işe gidemediğini fark ediyorum ve endişeleniyorum.”

gibi.

Sorunun Sonuçlarını Sürekli Örtmeyin

Borçları sürekli kapatmak veya davranışın sonuçlarını başkalarından gizlemek bazen sorunun devam etmesini kolaylaştırabilir.

Kendiniz İçin de Destek Alın

Bağımlılık yalnızca kullanan kişiyi değil aile üyelerini de etkileyebilir.

Ailelerin de profesyonel danışmanlık alması mümkündür.

Türkiye'de Bağımlılık İçin Nereden Destek Alınabilir?

Bağımlılığın türü ve şiddetine göre:

• Psikiyatri hizmetleri,

• AMATEM gibi bağımlılık tedavi merkezleri,

• Psikolojik destek hizmetleri,

• Yeşilay Danışmanlık Merkezleri

değerlendirilebilir.

YEDAM, bağımlılık sorunu yaşayan kişiler ve ailelerine ücretsiz psikososyal destek sunmaktadır. Güncel Yeşilay bilgilerine göre 115 YEDAM Danışma Hattı üzerinden bilgi ve randevu desteği alınabilir.

Cliniq'te Bağımlılık Şüphesinde Psikolojik Destek Nasıl Ele Alınır?

Bağımlılık şüphesinde ilk amaç kişinin davranışına hemen bir etiket koymak değildir.

Psikolojik görüşmede:

• Kullanım veya davranışın ne zamandır devam ettiği,

• Kontrol kaybının olup olmadığı,

• Hangi durumların davranışı tetiklediği,

• İş, aile ve sosyal yaşama etkileri,

• Duygusal güçlükler,

• Kişinin değişime ne kadar hazır olduğu

ele alınabilir.

İhtiyaç halinde bağımlılık alanında tıbbi veya psikiyatrik değerlendirme için uygun sağlık hizmetlerine yönlendirme gerekebilir.

Özellikle madde ve alkol kullanımında psikolojik destek tıbbi tedavinin yerine geçmez.

Van'da Bağımlılık İçin Psikolog Desteği

Alkol, madde veya kontrol etmekte zorlandığınız bir davranış günlük yaşamınızı etkilemeye başladıysa psikolojik değerlendirme almak ilk adımlardan biri olabilir.

Cliniq Sağlıklı Yaşam Merkezi'nde Van / İpekyolu'nda yüz yüze psikolojik destek sunulmaktadır.

Görüşme sürecinin amacı kişiyi yargılamak veya ilk görüşmede bir tanı koymak değil; yaşanan sorunun günlük yaşam üzerindeki etkisini anlamak ve uygun destek seçeneklerini değerlendirmektir.

Cliniq

Sağlıklı Yaşam Merkezi

Hafiziye, İki Nisan Blv. No:78G

İpekyolu / Van 65100

Telefon:

0432 502 72 22

WhatsApp:

0501 369 43 26

Çalışma Saatleri:

Pazartesi–Cuma: 09:00–20:00

Cumartesi: 09:00–18:00

Ücretsiz Ön Görüşme Al

WhatsApp'tan Bilgi Al

Sık Sorulan Sorular

Bağımlılık nedir?

Bağımlılık, kişinin bir madde veya davranış üzerindeki kontrolünün azalması, bunun günlük yaşamında sorunlara yol açmasına rağmen devam etmesi ve zamanla diğer yaşam alanlarından daha fazla öncelik kazanmasıyla ilişkili bir sağlık sorunudur.

Bağımlı olduğumu nasıl anlarım?

En önemli işaretlerden biri kontrol kaybıdır. Bırakmayı veya azaltmayı tekrar tekrar denemenize rağmen başaramıyor, kullanım veya davranış işinizi, okulunuzu, ilişkilerinizi veya sağlığınızı etkiliyor ve buna rağmen devam ediyorsanız profesyonel değerlendirme düşünülebilir.

Her gün yapılan bir şey bağımlılık mıdır?

Hayır. Bir davranışın sık yapılması tek başına bağımlılık anlamına gelmez. Kişinin kontrolü, davranışa verilen öncelik ve ortaya çıkan fiziksel, psikolojik veya sosyal zararlar daha önemlidir.

Bağımlılık irade eksikliği midir?

Hayır. Bağımlılığı yalnızca irade eksikliğiyle açıklamak doğru değildir. Biyolojik yatkınlık, öğrenme süreçleri, psikolojik faktörler, sosyal çevre ve kullanılan madde veya davranışın özellikleri birlikte rol oynayabilir.

Telefon bağımlılığı gerçek midir?

Problemli telefon veya sosyal medya kullanımı kişinin yaşamında ciddi sorun oluşturabilir. Ancak genel “telefon bağımlılığı” WHO ICD-11'de bağımsız bir bağımlılık tanısı değildir. Değerlendirmede kullanım süresinden çok kontrol kaybı ve günlük yaşamdaki etkiler önemlidir.

Bağımlılık tamamen tedavi edilebilir mi?

Bağımlılık için etkili tedavi ve destek yöntemleri vardır. Tedavi kişiye ve bağımlılığın türüne göre psikolojik müdahaleler, sosyal destek ve bazı madde kullanım bozukluklarında ilaç tedavisini içerebilir. Sürecin kişiye özgü planlanması önemlidir.

Bağımlılık için psikoloğa mı psikiyatriste mi gidilir?

Her iki uzmanlık alanının da farklı rolleri olabilir. Psikolog psikolojik değerlendirme ve terapi sürecinde çalışabilir. Madde kullanımı, yoksunluk, ilaç tedavisi ihtiyacı veya eşlik eden psikiyatrik durumlarda psikiyatrist ya da başka bir hekim değerlendirmesi gerekebilir.

Önerilen Konular

• Yetişkin DEHB Nedir? Belirtileri ve Günlük Yaşama Etkileri

• Kaygı Bozukluğu Nedir?

• Depresyon Nedir? Belirtileri Nelerdir?

• Panik Atak Nedir?

• Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nedir?

• Psikoloğa Ne Zaman Gidilmeli?

• Van Psikolog

Kaynaklar

• World Health Organization – Addictive Behaviour: Kumar ve oyun oynama bozukluklarının bağımlılık davranışları içinde sınıflandırılması; işlev kaybı ve kontrol güçlüğünün önemi.

• World Health Organization – Gaming Disorder: Kontrol kaybı, oyunun diğer faaliyetlerden daha öncelikli hale gelmesi ve olumsuz sonuçlara rağmen devam etmesine ilişkin tanısal çerçeve.

• World Health Organization – ICD-11 Substance Use Terminology: Alkol, nikotin, opioid, uyarıcı ve diğer maddelere bağlı kullanım bozukluklarının güncel sınıflandırması.

• World Health Organization – Gambling, 2024: Kumar bozukluğunda kontrol kaybı, giderek artan öncelik ve olumsuz sonuçlara rağmen devam etme özellikleri.

• NIAAA – Alcohol Use Disorder: From Risk to Diagnosis to Recovery: Yoğun ve uzun süreli alkol kullanımında ani bırakmanın bazı kişilerde ağır ve yaşamı tehdit edebilen yoksunluk oluşturabilmesi.

• SAMHSA – Substance Use Disorder Treatment, 2026: Madde kullanım bozukluklarında davranışsal tedaviler, psikososyal destek ve bazı durumlarda ilaç tedavilerinin birlikte kullanılabilmesi.

• Yeşilay – Bağımlılık Nedir?: Kontrol kaybı, madde ve davranışla ilişkili bağımlılık örüntülerine ilişkin Türkçe temel bilgiler.

• Yeşilay – YEDAM Psikososyal Destek Modeli, 2025–2026: Bağımlılıkta biyolojik, psikolojik ve sosyal boyutların birlikte değerlendirilmesi; motivasyonel görüşme, BDT ve aile desteği gibi psikososyal yaklaşımlar.

• T.C. Sağlık Bakanlığı – AMATEM, 2026: Alkol ve madde bağımlılığı için tıbbi ve psikiyatrik değerlendirme ve tedavi merkezlerinin rolü.

• Cliniq – Van Psikolog: Van / İpekyolu'nda yetişkin, çocuk ve ergenler için psikolojik destek ve gerektiğinde farklı uzmanlık alanlarına yönlendirme yaklaşımı.