Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Nedir?

Travmatik bir olaydan sonra yaşanan her stres TSSB değildir. TSSB belirtileri, tanı süreci, EMDR ve travma odaklı terapi hakkında bilgi alın.

Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), kişinin ciddi biçimde tehdit edici veya travmatik bir olay yaşaması ya da böyle bir olaya maruz kalmasının ardından gelişebilen bir ruh sağlığı durumudur.

Kişi olay sona ermiş olmasına rağmen kendisini hâlâ tehlikedeymiş gibi hissedebilir. Travmatik anılar istemeden zihne gelebilir, kabuslar veya flashbackler yaşanabilir, olayla ilgili kişilerden ve durumlardan kaçınılabilir veya kişi sürekli tetikte olabilir.

Ancak önemli bir ayrım vardır:

Travmatik bir olay yaşamak, kişinin mutlaka TSSB geliştireceği anlamına gelmez.

Travmanın ardından korku, üzüntü, uykusuzluk veya olayı düşünme gibi stres tepkileri bir süre görülebilir. TSSB'de ise belirli bir belirti örüntüsü devam eder ve kişinin günlük yaşamını anlamlı biçimde etkiler.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nedir?

Travma sonrası stres bozukluğu, kişinin yaşadığı olay sona erdiği halde bedenin ve zihnin tehdit sona ermemiş gibi tepki vermeye devam ettiği bir durum olarak düşünülebilir.

TSSB;

• Trafik kazası,

• Fiziksel veya cinsel saldırı,

• Savaş ve çatışma,

• Doğal afet,

• Ciddi yaralanma,

• Şiddete tanıklık,

• Çocukluk döneminde şiddet veya istismar,

• Hayatı tehdit eden bazı sağlık deneyimleri

sonrasında gelişebilir.

Travmanın niteliği, kişinin olaya ne kadar maruz kaldığı, daha önce yaşadığı deneyimler ve sahip olduğu sosyal destek gibi birçok faktör süreci etkileyebilir.

Her Travmatik Olay TSSB'ye Neden Olur mu?

Hayır.

Travmatik olayların ardından yoğun stres tepkileri yaşamak oldukça yaygındır.

Kişi ilk günlerde veya haftalarda:

• Olayı sık sık düşünebilir,

• Uyumakta zorlanabilir,

• Daha kolay irkilebilir,

• Kaygılı hissedebilir,

• Yaşananların gerçek olmadığı hissine kapılabilir,

• Olayı hatırlatan yerlerden uzak durmak isteyebilir.

Bu belirtilerin görülmesi tek başına TSSB anlamına gelmez.

Birçok kişinin belirtileri zaman içerisinde doğal olarak azalabilir.

TSSB değerlendirmesinde belirtilerin ne kadar sürdüğü, hangi alanlarda ortaya çıktığı ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği önemlidir.

TSSB Belirtileri Nelerdir?

Travma sonrası stres bozukluğu belirtileri yetişkinlerde genellikle dört temel alanda ele alınır:

1. Travmayı yeniden yaşama,

2. Kaçınma,

3. Düşünce ve duygudurumda değişiklikler,

4. Artmış uyarılmışlık ve tepkisellik.

Bir kişide bu belirtilerden yalnızca birinin bulunması TSSB tanısı için yeterli değildir.

1. Travmayı Yeniden Yaşama Belirtileri

Travmatik olay kişinin isteği dışında tekrar tekrar zihnine gelebilir.

İstenmeyen Travmatik Anılar

Olayla ilgili görüntüler, düşünceler veya anılar beklenmedik biçimde ortaya çıkabilir.

Kişi bunları düşünmek istemediği halde zihninden uzaklaştırmakta zorlanabilir.

Kabuslar

Travmayla doğrudan veya dolaylı olarak ilişkili tekrarlayan kabuslar görülebilir.

Uyku bu nedenle sık sık bölünebilir.

Flashback

Flashback, yalnızca geçmişte yaşanan olayı hatırlamak değildir.

Kişi kısa bir süre için olay yeniden gerçekleşiyormuş gibi hissedebilir.

Örneğin olayın:

• Görüntüsünü,

• Sesini,

• Kokusunu,

• Bedensel hislerini

çok yoğun biçimde yeniden deneyimleyebilir.

Travmayı Hatırlatan Durumlarda Yoğun Tepki

Bir ses, koku, tarih, görüntü veya mekân travmatik anıyı tetikleyebilir.

Kişide:

• Çarpıntı,

• Terleme,

• Titreme,

• Yoğun kaygı,

• Donakalma

gibi tepkiler ortaya çıkabilir.

2. Kaçınma Belirtileri

TSSB'nin önemli özelliklerinden biri travmayı hatırlatan şeylerden kaçınmadır.

Kişi:

• Olay hakkında konuşmaktan,

• Olayı düşünmekten,

• Belirli insanlardan,

• Mekânlardan,

• Yolculuklardan,

• Haberlerden,

• Benzer durumlardan

uzak durabilir.

Örneğin ciddi bir trafik kazası geçiren kişi güvenli olduğu halde yeniden araba kullanmaktan tamamen kaçınabilir.

Kaçınma kısa vadede rahatlatıcı hissedebilir.

Ancak kişinin hayatını giderek daraltabilir.

3. Düşünce ve Duygularda Değişiklikler

Travma sonrasında kişinin kendisi, başkaları veya dünya hakkındaki düşünceleri değişebilir.

Kendini Suçlama

Kişi:

“Bunu engellemeliydim.”

veya

“Benim yüzümden oldu.”

gibi düşüncelere sahip olabilir.

Bu düşünceler yaşanan olayın gerçek sorumluluğuyla örtüşmeyebilir.

Sürekli Olumsuz Duygular

Kişi uzun süre:

• Korku,

• Öfke,

• Suçluluk,

• Utanç,

• Üzüntü

yaşayabilir.

İnsanlardan Uzaklaşma

Daha önce yakın olunan kişilerden uzaklaşma görülebilir.

Kişi çevresindekilerin yaşadıklarını anlamadığını düşünebilir.

İlgi Kaybı

Daha önce keyif alınan:

• Hobiler,

• Sosyal aktiviteler,

• İşler

artık çekici gelmeyebilir.

Olumlu Duyguları Hissetmekte Zorlanma

Bazı kişiler:

“Hiçbir şey hissedemiyorum.”

veya

“Eskisi gibi mutlu olamıyorum.”

şeklinde tarif edilen duygusal uyuşma yaşayabilir.

4. Sürekli Tetikte Olma ve Artmış Uyarılmışlık

Travma sona ermesine rağmen kişinin sinir sistemi hâlâ tehlikeye hazırlanıyor olabilir.

Aşırı İrkilme

Kapının aniden kapanması veya yüksek bir ses normalden çok daha güçlü tepkiye neden olabilir.

Sürekli Çevreyi Kontrol Etme

Kişi bulunduğu ortamda:

• Çıkış kapılarını,

• Çevredeki insanları,

• Potansiyel tehlikeleri

sürekli kontrol edebilir.

Bu durum hipervijilans, yani aşırı tetikte olma olarak adlandırılır.

Uyku Problemleri

Kişi:

• Uykuya dalmakta,

• Uykuyu sürdürmekte,

• Dinlenmiş uyanmakta

zorlanabilir.

Konsantrasyon Güçlüğü

Kitap okumak, çalışmak veya konuşmayı takip etmek zorlaşabilir.

Öfke ve İrritabilite

Kişi eskisine göre daha kolay sinirlenebilir veya küçük olaylara yoğun tepki verebilir.

Bazı kişilerde dürtüsel veya riskli davranışlar da ortaya çıkabilir.

Travma Sonrası Fiziksel Belirtiler Olabilir mi?

Evet.

Yoğun stres yanıtı bedensel belirtilerle birlikte yaşanabilir.

Örneğin:

• Kalp çarpıntısı,

• Terleme,

• Kas gerginliği,

• Titreme,

• Mide rahatsızlığı,

• Uyku problemleri

travmayla ilişkili stres sırasında görülebilir.

Ancak baş ağrısı, çarpıntı veya mide problemlerinin birçok farklı tıbbi nedeni olabileceği unutulmamalıdır.

Bu belirtilerin otomatik olarak TSSB'ye bağlanması doğru değildir.

Travmadan Sonra Korkmak Normal mi?

Evet.

Kişinin ciddi bir tehlike yaşadıktan sonra bir süre daha korku, kaygı veya huzursuzluk yaşaması normal bir stres tepkisi olabilir.

Örneğin ciddi trafik kazası geçiren bir kişinin bir süre araba kullanırken gergin olması anlaşılabilir.

Sorun şu durumlarda daha belirgin hale gelir:

• Belirtiler azalmıyorsa,

• Giderek şiddetleniyorsa,

• Kişinin işini, ilişkilerini veya günlük yaşamını etkiliyorsa,

• Kişi travmayla ilişkili pek çok durumdan kaçınmaya başladıysa.

Bu durumda profesyonel değerlendirme düşünülebilir.

TSSB Belirtileri Ne Kadar Sürer?

TSSB tanısında süre önemlidir.

DSM temelli tanı ölçütlerinde belirtilerin bir aydan uzun sürmesi gerekir.

Travmanın hemen ardından ortaya çıkan belirtiler kişinin yoğun stres yaşadığını gösterebilir ancak ilk günlerde görülen her belirti TSSB olarak değerlendirilmez.

Belirtiler bazı kişilerde travmadan kısa süre sonra başlayabilir.

Bazı kişilerde ise daha geç fark edilebilir veya zaman içerisinde belirginleşebilir.

Travmadan Bir Ay Geçmeden TSSB Olur mu?

İlk ay içerisinde kişi ciddi travma belirtileri yaşayabilir.

Ancak bir aydan kısa süren belirtilerde TSSB yerine travmaya verilen akut stres tepkileri veya uygun olduğunda akut stres bozukluğu gibi farklı değerlendirmeler düşünülebilir.

Bu durum:

“Bir ay geçmeden destek alınamaz.”

anlamına gelmez.

Belirtiler ağırsa veya kişinin güvenliği ve günlük işlevleri etkileniyorsa daha erken profesyonel destek alınabilir.

Flashback ile Travmatik Anıyı Hatırlamak Aynı Şey mi?

Hayır.

Bir olayı hatırlarken kişi genellikle bunun geçmişte yaşandığının farkındadır.

Flashback sırasında ise kişi travmanın bazı bölümlerini o anda yeniden yaşıyormuş gibi hissedebilir.

Her TSSB yaşayan kişi flashback yaşamaz.

Bazı kişilerde daha çok:

• İstenmeyen anılar,

• Kabuslar,

• Bedensel tepkiler

ön planda olabilir.

Panik Atak ile TSSB Aynı Şey mi?

Hayır.

Panik atakta yoğun korku ve bedensel belirtiler kısa sürede ortaya çıkabilir.

TSSB'de ise travmatik bir olayla ilişkili daha geniş bir belirti örüntüsü vardır.

Bunlar arasında:

• Yeniden yaşama,

• Kaçınma,

• Sürekli tetikte olma,

• Travmayla ilişkili düşünce ve duygusal değişiklikler

bulunabilir.

Bir kişide hem panik belirtileri hem de TSSB bulunması da mümkündür.

TSSB ile Anksiyete Aynı Şey mi?

Hayır.

TSSB'de kaygı sık görülebilir ancak TSSB yalnızca kaygıdan oluşmaz.

Travmatik olayı yeniden yaşama ve travmayla ilişkili kaçınma gibi özellikler TSSB'nin değerlendirilmesinde özellikle önemlidir.

TSSB ile birlikte:

• Anksiyete bozuklukları,

• Depresyon,

• Madde kullanım sorunları

da görülebilir.

Travmatik Olayı Hatırlamamak TSSB Olmadığı Anlamına mı Gelir?

Hayır.

Bazı kişiler travmatik olayın belirli bölümlerini hatırlamakta zorlanabilir.

Ayrıca travma sırasında veya sonrasında dissosiyatif belirtiler ortaya çıkabilir.

Kişi:

• Kendisine yabancılaşmış,

• Çevresi gerçek değilmiş,

• Olayı dışarıdan izliyormuş

gibi hissedebilir.

Ancak bu belirtilerin birçok farklı nedeni olabileceğinden profesyonel değerlendirme önemlidir.

TSSB Kimlerde Görülebilir?

TSSB her yaştan insanda gelişebilir.

Ancak aynı travmatik olayı yaşayan herkes TSSB geliştirmez.

Riski etkileyebilen faktörler arasında:

• Travmanın türü ve şiddeti,

• Tekrarlayan travmalara maruz kalma,

• Önceki travmatik deneyimler,

• Olay sırasında ciddi yaralanma,

• Başkalarının zarar gördüğüne tanıklık etme,

• Olay sonrasında yeterli sosyal desteğin bulunmaması

yer alabilir.

Bunlar risk faktörüdür.

Tek başına kişinin TSSB geliştireceğini göstermez.

TSSB Bir Zayıflık Göstergesi midir?

Hayır.

TSSB kişinin:

• Güçsüz,

• Dayanıksız,

• İradesiz

olduğunu göstermez.

İki kişi aynı olayı yaşasa bile psikolojik ve biyolojik tepkileri farklı olabilir.

Travma sonrası yaşanan belirtileri kişinin karakteriyle açıklamak doğru değildir.

Çocuklarda Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nasıl Görülür?

Çocuklarda TSSB yetişkinlerden farklı biçimlerde görülebilir.

Özellikle küçük çocuklar yaşadıklarını açık biçimde anlatamayabilir.

Belirtiler:

• Travmatik temaları tekrar eden oyunlar,

• Korkutucu rüyalar,

• Anne veya babadan ayrılmak istememe,

• Yaşına göre daha küçük davranışlara dönme,

• Ani öfke veya ağlama,

• Uyku problemleri,

• Dikkat ve okul sorunları,

• Sosyal geri çekilme,

• Karın ağrısı veya baş ağrısı gibi fiziksel yakınmalar

şeklinde görülebilir.

Çocuğun davranışındaki belirgin değişiklikler gelişim dönemi içerisinde değerlendirilmelidir.

Çocuk Travmayı Oyunda Tekrar Edebilir mi?

Evet.

Bazı küçük çocuklar yaşadıkları veya tanık oldukları travmatik olayın bazı parçalarını oyunlarında tekrar tekrar canlandırabilir.

Bu davranış tek başına TSSB tanısı anlamına gelmez.

Ancak çocuğun:

• Oyunları,

• Duygusal tepkileri,

• Uyku düzeni,

• Günlük işlevleri,

• Travmayla ilgili diğer belirtileri

birlikte değerlendirilmelidir.

TSSB Tanısı Nasıl Konulur?

TSSB tanısı tek bir:

• Kan testi,

• Beyin görüntülemesi,

• İnternet testi

ile konulmaz.

Değerlendirmede kişinin:

• Yaşadığı olay,

• Belirtileri,

• Belirtilerin başlangıcı,

• Süresi,

• Günlük yaşam üzerindeki etkisi,

• Kaçınma davranışları,

• Uyku ve duygudurum durumu,

• Başka psikolojik veya tıbbi durumların bulunup bulunmadığı

ele alınır.

Gerektiğinde yapılandırılmış görüşmeler veya standart değerlendirme ölçekleri kullanılabilir.

Ancak bir tarama ölçeğinden yüksek puan almak tek başına TSSB tanısı anlamına gelmez.

TSSB Tedavi Edilebilir mi?

TSSB için etkili tedavi seçenekleri bulunmaktadır.

Tedavi kişinin:

• Yaşına,

• Belirtilerine,

• Travma geçmişine,

• Eşlik eden diğer sorunlara,

• Tercihlerine

göre planlanmalıdır.

TSSB'de en güçlü bilimsel kanıta sahip yaklaşımlar arasında travma odaklı psikoterapiler bulunmaktadır.

Travma Odaklı Psikoterapi Nedir?

Travma odaklı psikoterapide travmatik deneyim ve kişinin bu deneyime yüklediği anlam terapi sürecinin önemli bir parçasıdır.

Amaç kişiyi hazırlıksız biçimde travmayı anlatmaya zorlamak değildir.

Süreç eğitimli bir terapist eşliğinde yapılandırılmış ve güvenli biçimde yürütülür.

TSSB tedavisinde güçlü bilimsel desteğe sahip yaklaşımlar arasında:

• Travma odaklı bilişsel davranışçı yaklaşımlar,

• Bilişsel İşleme Terapisi (CPT),

• Uzun Süreli Maruz Bırakma Terapisi (PE),

• EMDR

bulunmaktadır.

EMDR TSSB'de Kullanılır mı?

Evet.

EMDR, travma sonrası stres bozukluğunun tedavisinde araştırılmış travma odaklı psikoterapi yaklaşımlarından biridir.

EMDR sırasında travmatik anı üzerinde çalışılırken göz hareketleri veya farklı iki taraflı uyarım yöntemleri kullanılabilir.

Ancak EMDR'nin uygunluğu kişinin durumuna göre eğitimli bir profesyonel tarafından değerlendirilmelidir.

“Travmanız varsa mutlaka EMDR yapılmalıdır.”

şeklinde bir yaklaşım doğru değildir.

TSSB için birden fazla kanıta dayalı psikoterapi seçeneği bulunmaktadır.

TSSB'de Bilişsel Davranışçı Terapi Kullanılır mı?

TSSB için özellikle travma odaklı bilişsel davranışçı yaklaşımlar güçlü bilimsel desteğe sahiptir.

Terapi sürecinde kişinin:

• Travmayla ilişkili düşünceleri,

• Kaçınmaları,

• Suçluluk veya utanç gibi duyguları,

• Güvenlik algısı

ele alınabilir.

Bu nedenle yalnızca genel stres yönetimi veya genel BDT ile travma odaklı yapılandırılmış tedavileri birbirinden ayırmak önemlidir.

İlaç TSSB Tedavisinde Kullanılır mı?

Bazı yetişkinlerde ilaç tedavisi değerlendirilebilir.

Bu karar:

• Belirtilerin düzeyine,

• Eşlik eden psikolojik durumlara,

• Kişinin tercihine,

• Kullanılan diğer ilaçlara

göre hekim tarafından verilmelidir.

Bazı antidepresanlar TSSB tedavisinde kullanılabilir.

Ancak kişinin kendi kendine ilaç başlaması veya mevcut ilacını bırakması uygun değildir.

Özellikle benzodiazepin grubu sakinleştiriciler TSSB'yi önlemek amacıyla rutin bir yaklaşım olarak önerilmemektedir.

Nefes Egzersizleri TSSB'yi Tedavi Eder mi?

Nefes egzersizleri, gevşeme teknikleri veya farkındalık uygulamaları bazı kişilerin:

• Bedensel gerginliğini,

• Yoğun uyarılma hissini,

• Günlük stresini

yönetmesine yardımcı olabilir.

Ancak bunlar TSSB için kanıta dayalı travma odaklı psikoterapilerin yerine geçirilmemelidir.

Kişi ciddi TSSB belirtileri yaşıyorsa yalnızca nefes egzersizi veya meditasyonla çözmeye çalışmak yeterli olmayabilir.

Travmayı Unutmak Tedavinin Amacı mıdır?

Hayır.

Psikoterapinin amacı kişiye yaşadığı olayı unutturmak değildir.

Travmatik anı kişinin geçmişinin bir parçası olmaya devam edebilir.

Ama hedef:

• Anının artık sürekli tehdit gibi hissedilmemesi,

• Kaçınmanın azalması,

• Kişinin güvenli durumlarla yeniden temas kurabilmesi,

• Günlük işlevlerin yeniden desteklenmesi

olabilir.

Travma Hakkında Konuşmak Şart mı?

TSSB tedavisinde travmatik deneyim üzerinde çalışmak çoğu travma odaklı yaklaşımın bir parçasıdır.

Ancak bu:

“İlk seansta yaşadığınız her şeyi ayrıntılı anlatmalısınız.”

anlamına gelmez.

İlk görüşmelerde kişinin:

• Güvenliği,

• Belirtileri,

• İhtiyaçları,

• Terapi hedefleri

değerlendirilebilir.

Kişinin hazır oluşu ve uygulanacak yöntemin yapısı önemlidir.

Yakını TSSB Yaşayan Birine Nasıl Destek Olunabilir?

Yakınınızın yaşadığı olayı anlatması için baskı yapmak yerine:

• Dinlemeye açık olmak,

• Yargılamamak,

• Güvenli hissetmesine yardımcı olmak,

• Günlük rutinlerini desteklemek,

• Profesyonel yardım aramasını desteklemek

daha yararlı olabilir.

“Artık unut.”

“Üzerinden zaman geçti.”

“Daha kötü şey yaşayanlar var.”

gibi ifadeler kişinin yaşadığı güçlüğü küçümseyebilir.

TSSB Kendiliğinden Geçebilir mi?

Travma sonrası belirtilerin seyri kişiden kişiye değişir.

Bazı kişiler zaman içerisinde önemli ölçüde toparlanabilir.

Bazı kişilerde ise belirtiler aylar veya yıllar boyunca devam edebilir.

Belirtilerin uzun sürmesi:

“Artık düzelmez.”

anlamına gelmez.

TSSB için etkili psikolojik tedaviler bulunmaktadır.

Ne Zaman Psikolog Değerlendirmesi Düşünülebilir?

Travmatik bir olaydan sonra:

• Olay tekrar tekrar zihninize geliyorsa,

• Kabuslar veya flashbackler yaşıyorsanız,

• Olayı hatırlatan pek çok şeyden kaçınıyorsanız,

• Sürekli tetikte veya güvensiz hissediyorsanız,

• Uyku ve konsantrasyonunuz belirgin şekilde bozulduysa,

• İlişkileriniz veya iş yaşamınız etkileniyorsa,

• Belirtiler zamanla azalmıyorsa

psikolojik değerlendirme düşünülebilir.

TSSB olup olmadığınızı önceden bilmeniz gerekmez.

Başlangıç noktası, sizi neyin zorladığını anlatmak olabilir.

Ne Zaman Acil Yardım Alınmalıdır?

Kişi:

• Kendisine zarar verme düşünceleri yaşıyorsa,

• İntihar düşüncesi veya planı varsa,

• Başkasına zarar verme riski bulunuyorsa,

• Güvenliğini sağlayamıyorsa,

• Ağır biçimde kontrolünü kaybetmiş veya gerçeklikle bağlantısı ciddi şekilde bozulmuş görünüyorsa

rutin psikoterapi randevusu beklenmemelidir.

Acil sağlık hizmetlerine başvurulmalıdır.

Cliniq'te Travma Sonrası Psikolojik Destek Nasıl Ele Alınır?

Cliniq'te psikolojik destek sürecine başlamak için kişinin:

“Bende TSSB var.”

şeklinde bir tanıya sahip olması gerekmez.

İlk görüşmede kişinin:

• Yaşadığı güçlükler,

• Travma sonrasında ortaya çıkan değişiklikler,

• Uyku,

• Kaygı,

• Kaçınma,

• Günlük yaşam,

• İlişkiler,

• Terapi beklentileri

değerlendirilebilir.

Uygulanacak psikoterapi yöntemi kişinin ihtiyaçları ve terapistin ilgili yöntemdeki mesleki eğitimi ve yetkinliği dikkate alınarak planlanmalıdır.

Psikiyatrik veya tıbbi değerlendirme gerektiğinde uygun sağlık profesyoneline yönlendirme yapılması önemlidir.

Van'da Travma Sonrası Psikolog Desteği

Travmatik bir olay sonrasında kendinizi eskisi gibi hissetmiyorsanız yaşadığınız durumun adını önceden koymanız gerekmez.

Cliniq Sağlıklı Yaşam Merkezi'nde Van / İpekyolu'nda çocuk, ergen ve yetişkinlere yönelik psikolojik destekhizmetleri sunulmaktadır.

Amaç ilk görüşmede kişinin bütün travmatik deneyimini anlatmasını istemek değil, öncelikle şu anda onu neyin zorladığını anlamaktır.

Cliniq

Sağlıklı Yaşam MerkeziHafiziye, İki Nisan Blv. No:78Gİpekyolu / Van 65100

Telefon:0432 502 72 22

WhatsApp:0501 369 43 26

Çalışma Saatleri:Pazartesi–Cuma: 09:00–20:00Cumartesi: 09:00–18:00

Ücretsiz Ön Görüşme Al

WhatsApp'tan Bilgi Al

Sık Sorulan Sorular

TSSB belirtileri nelerdir?

TSSB belirtileri genellikle travmatik olayı yeniden yaşama, travmayı hatırlatan şeylerden kaçınma, düşünce ve duygularda olumsuz değişiklikler ve sürekli tetikte olma şeklinde dört alanda görülür. Kabuslar, flashback, irkilme, uyku güçlüğü ve konsantrasyon problemi bunlara eşlik edebilir.

Travmadan sonra yaşanan her korku TSSB midir?

Hayır. Travma sonrasında korku, kaygı, uykusuzluk ve olay hakkında sık düşünmek bir süre normal stres tepkileri olarak görülebilir. TSSB'de belirli bir belirti örüntüsünün devam etmesi ve kişinin sosyal, mesleki veya günlük işlevlerini anlamlı biçimde etkilemesi önemlidir.

TSSB ne zaman ortaya çıkar?

Belirtiler çoğu kişide travmanın ardından ilk aylarda başlayabilir ancak bazı kişilerde daha geç ortaya çıkabilir veya zaman içinde daha belirgin hale gelebilir. TSSB tanısında belirtilerin bir aydan uzun sürmesi gerekir.

Flashback nedir?

Flashback sırasında kişi travmatik olayın bir bölümünü yalnızca hatırlamak yerine o anda yeniden gerçekleşiyormuş gibi yaşayabilir. Görüntüler, sesler, kokular veya güçlü bedensel tepkiler eşlik edebilir. Her TSSB yaşayan kişide flashback görülmesi şart değildir.

TSSB tamamen geçer mi?

TSSB'nin seyri kişiden kişiye değişir ancak etkili tedaviler bulunmaktadır. Travma odaklı psikoterapiler belirtilerin azalmasına ve kişinin günlük yaşamına yeniden katılımına yardımcı olabilir. Tedavinin amacı travmayı unutturmak değil, travmatik anının yaşam üzerindeki etkisini azaltmaktır.

EMDR TSSB'de etkili midir?

EMDR, TSSB için en fazla araştırılmış travma odaklı psikoterapi yöntemlerinden biridir ve önemli klinik rehberlerde önerilen seçenekler arasındadır. Ancak her kişi için aynı yöntemin uygun olması gerekmez. Terapi yöntemi bireysel değerlendirme sonrasında belirlenmelidir.

TSSB için psikolog mu psikiyatrist mi?

Psikologlar psikolojik değerlendirme ve uygun yetkinliğe sahip olduklarında psikoterapi sürecinde rol alabilir. İlaç tedavisi veya tıbbi/psikiyatrik değerlendirme gerektiğinde psikiyatri uzmanı değerlendirmesi gerekir. Kişinin ihtiyaçlarına göre bu hizmetler birbirini tamamlayabilir.

Önerilen Konular

• Anksiyete Nedir? Belirtileri Nelerdir?

• Panik Atak Nedir? Panik Atak Belirtileri

• Psikoloğa Ne Zaman Gidilmeli?

• Depresyon Nedir? Belirtileri Nelerdir?

• EMDR Terapisi Nedir?

• Stres Vücudu Nasıl Etkiler?

• Psikoterapi Nedir?

• Van Psikolog

Kaynaklar

• World Health Organization – Post-traumatic stress disorder, 11 Eylül 2026: Travma sonrası stres tepkileri ile TSSB arasındaki fark, yeniden yaşama, kaçınma ve artmış tehdit algısı; çoğu travmaya maruz kalan kişinin TSSB geliştirmemesi ve etkili tedavilerin bulunması.

• National Institute of Mental Health – Post-Traumatic Stress Disorder: TSSB'nin dört temel belirti grubu, belirtilerin bir aydan uzun sürmesi, günlük yaşam üzerindeki etkileri ve eşlik edebilen psikolojik durumlar.

• NICE – Post-traumatic stress disorder: Recommendations: Yetişkinlerde travma odaklı BDT yaklaşımları, EMDR, ilaç tedavisinin yeri, akut dönem ve uzun dönem tedavi önerileri.

• VA National Center for PTSD – Overview of Psychotherapy for PTSD: CPT, Prolonged Exposure ve EMDR'nin TSSB için en güçlü kanıta sahip travma odaklı psikoterapi yaklaşımları arasında olması.

• American Academy of Child and Adolescent Psychiatry – PTSD: Çocuk ve ergenlerde travma sonrası stres belirtilerinin oyun, uyku, davranış, duygu düzenleme ve fiziksel yakınmalar üzerinden farklı biçimlerde görülebilmesi.

• Cliniq – Van Psikolog: Van / İpekyolu'nda çocuk, ergen ve yetişkinlere yönelik psikolojik destek hizmetleri ve ilk görüşmede kişinin yaşadığı güçlüğü anlamaya odaklanan yaklaşım.