Geç Konuşma Nedir? Belirtileri ve Yapılması Gerekenler
Güncelleme tarihi: 11 Eyl
Çocuğunuz yaşıtlarına göre daha az kelime kullanıyor, kelimeleri birleştirmiyor veya konuşarak kendisini ifade etmekte zorlanıyor olabilir.
Ailelerin bu durumda en sık sorduğu soru şudur:
“Çocuğum sadece geç mi konuşuyor, yoksa bir problem olabilir mi?”
Her çocuk aynı hızda gelişmez. Bazı çocuklar ilk kelimelerini veya cümlelerini yaşıtlarından daha geç kullanabilir. Ancak belirgin bir dil gecikmesini uzun süre yalnızca “zamanı gelince konuşur” düşüncesiyle takip etmek doğru olmayabilir.
Geç konuşmayı değerlendirirken yalnızca çocuğun söylediği kelime sayısına değil; dili anlama, jest kullanma, iletişim kurma, oyun oynama ve yeni kelime öğrenme becerilerine birlikte bakmak gerekir.
Geç Konuşma Nedir?
Günlük dilde “geç konuşma”, çocuğun yaşından beklenen konuşma ve dil becerilerinin daha yavaş gelişmesini anlatmak için kullanılır.
Klinik alanda ise ASHA, geç dil gelişimini, başka tanılanmış gelişimsel yetersizlikler olmaksızın dil gelişiminin yaş beklentilerinin altında ilerlemesi olarak tanımlar.
Geç dil gelişimi yalnızca çocuğun konuşmasını etkileyebilir. Bazı çocuklarda ise hem kendini ifade etme hem de söylenenleri anlama alanında güçlük görülebilir.
Bu ayrım önemlidir.
Örneğin iki çocuk da az konuşabilir:
Birinci çocuk: Söylenenleri iyi anlıyor, işaret ediyor, oyun oynuyor ve iletişim kuruyor ancak kullandığı kelimeler sınırlı.
İkinci çocuk: Hem az konuşuyor hem de basit yönergeleri anlamakta, işaret etmekte veya iletişim başlatmakta zorlanıyor.
Her ikisi de “geç konuşuyor” gibi görünebilir ancak değerlendirme sonuçları ve ihtiyaçları farklı olabilir.
Geç Konuşma Belirtileri Nelerdir?
Geç konuşmanın belirtileri çocuğun yaşına göre değişebilir.
Dikkat edilebilecek belirtilerden bazıları şunlardır:
Yaşına göre çok az kelime kullanması
Yeni kelime öğreniminin yavaş ilerlemesi
Kelimeleri bir araya getirmemesi
İhtiyaçlarını çoğunlukla ağlama veya yetişkini yönlendirme yoluyla anlatması
Basit sorulara veya yönergelere yanıt vermekte zorlanması
İşaret ve jestleri sınırlı kullanması
Konuşmayı taklit etmesinin sınırlı olması
Yaşıtlarına göre kısa ve basit ifadeler kullanması
İletişim başlatmakta zorlanması
Ancak tek bir belirtiye bakarak geç konuşma tanısı konulmaz.
Çocuğun genel iletişim gelişimi birlikte değerlendirilmelidir.
2 Yaşında Geç Konuşma Nasıl Anlaşılır?
İki yaş dil gelişiminde önemli dönemlerden biridir.
CDC'ye göre 2 yaşındaki çocukların çoğu:
En az iki kelimeyi birlikte kullanabilir,
Kitapta sorulan bir nesneyi gösterebilir,
En az iki vücut bölümünü gösterebilir,
El sallama ve işaret etmenin dışında farklı jestler de kullanabilir.
Örneğin:
“Anne gel”
“Su ver”
“Daha süt”
“Baba gitti”
gibi iki kelimelik ifadelerin ortaya çıkması beklenen önemli gelişim basamaklarından biridir.
ASHA ise 24 ay civarında 50'den az ifade edici kelime kullanılması ve iki kelimelik birleşimlerin bulunmamasını, geç dil gelişimini tanımlamada yaygın kullanılan klinik ölçütlerden biri olarak belirtmektedir.
Bu rakam tek başına tanı koymak için kullanılmaz.
Çocuğun;
kelime öğrenme hızı + dili anlaması + jestleri + sosyal iletişimi + oyun becerileri
birlikte değerlendirilmelidir.
Geç Konuşma ile Dil Gecikmesi Aynı Şey mi?
Günlük kullanımda bu ifadeler birbirinin yerine kullanılabilir, ancak değerlendirme açısından daha ayrıntılı bir ayrım yapılabilir.
İfade Edici Dil Gecikmesi
Çocuk söylenenleri büyük ölçüde anlayabilir ancak kelimelerle kendisini ifade etmekte zorlanabilir.
Örneğin:
“Topu getir.”
dediğinizde topu getirir ancak kendisi yalnızca birkaç kelime kullanır.
Alıcı ve İfade Edici Dil Gecikmesi
Çocuk hem konuşmakta hem de söylenen dili anlamakta zorlanabilir.
ASHA'ya göre geç dil gelişimi yalnızca ifade edici dil alanında görülebileceği gibi, ifade edici ve alıcı dili birlikte de etkileyebilir.
Bu nedenle değerlendirmede yalnızca:
“Kaç kelime söylüyor?”
sorusu sorulmaz.
“Ne kadarını anlıyor?” sorusu da en az onun kadar önemlidir.
Çocuğum Her Şeyi Anlıyor Ama Konuşmuyor
Bu ailelerin çok sık karşılaştığı bir durumdur.
Çocuk:
Söylediklerinizi anlayabilir,
İstediğiniz nesneyi getirebilir,
Günlük rutinleri takip edebilir,
İşaret ederek istediğini anlatabilir,
ancak çok az kelime kullanabilir.
Bu durumda çocuğun ifade edici dil gelişimi, dili anlama becerisinden daha geride olabilir.
Anlamanın güçlü olması olumlu bir özelliktir ancak konuşmadaki belirgin gecikmenin değerlendirilmesine engel değildir.
ASHA, geç konuşan çocuklarda dili anlamanın yanı sıra jestler, sembolik oyun, sosyal iletişim ve kelime gelişim hızının da dikkate alınmasını önerir.
Çocuklar Neden Geç Konuşur?
Geç konuşmanın her çocukta tek bir nedeni yoktur.
Bazı çocuklarda belirgin bir neden bulunmayabilir.
Bazı durumlarda ise konuşma ve dil gelişimindeki gecikmeye:
İşitme güçlükleri
Dil gelişimindeki farklılıklar
Konuşma sesi gelişimindeki güçlükler
Diğer gelişim alanlarındaki gecikmeler
Sosyal iletişim alanındaki farklılıklar
eşlik edebilir.
Bu nedenle bir çocuğun neden geç konuştuğunu yalnızca gözlemle veya internet üzerindeki bir listeyle belirlemek mümkün değildir.
Amerikan Pediatri Akademisi, dil gecikmesiyle ilgili değerlendirmelerde çocuğun konuşmasının yanı sıra dili anlamasının ve işitmesinin de değerlendirilmesinin önemli olduğunu belirtmektedir.
Erkek Çocuklar Daha Geç mi Konuşur?
Çocuklar arasında bireysel gelişim farklılıkları bulunabilir.
Ancak:
“Erkek çocuğu, geç konuşması normal.”
düşüncesi belirgin bir gelişim gecikmesini değerlendirmemek için gerekçe olmamalıdır.
Çocuğun cinsiyetinden çok, yaşına göre:
Ne kadar iletişim kurduğu,
Yeni kelimeler öğrenip öğrenmediği,
Söylenenleri anlayıp anlamadığı,
Kelimeleri birleştirip birleştirmediği
önemlidir.
“Ailesinde de Geç Konuşan Var” Demek Yeterli mi?
Aile öyküsü değerlendirmede dikkate alınabilecek bilgilerden biridir.
Ancak:
“Babası da 3 yaşında konuşmuş.”
diyerek çocuğun gelişimini değerlendirmeden uzun süre beklemek doğru değildir.
Bazı geç konuşan çocuklar zaman içinde yaşıtlarını yakalayabilir. Bazı çocuklarda ise dil alanındaki güçlükler devam edebilir.
Bu nedenle önemli olan yalnızca çocuğun ne zaman konuşacağı değil, dil becerilerinin zaman içinde nasıl ilerlediğidir.
Geç Konuşan Her Çocukta Otizm Var mıdır?
Hayır.
Geç konuşma tek başına otizm anlamına gelmez.
Bir çocuk birçok farklı nedenle geç konuşabilir.
Bununla birlikte dil gecikmesine;
Sosyal iletişimde belirgin güçlük,
Ortak dikkat becerilerinde farklılık,
Jest kullanımının sınırlı olması,
Sosyal etkileşimde belirgin farklılıklar
eşlik ediyorsa çocuğun genel gelişiminin daha kapsamlı değerlendirilmesi gerekebilir.
Amerikan Pediatri Akademisi de bazı çocuklarda dil gecikmesinin daha geniş bir gelişimsel durumun işaretlerinden biri olabileceğini, bu nedenle gerekirse ek değerlendirme yapılmasının önemli olduğunu belirtmektedir.
Ama yalnızca geç konuşma üzerinden herhangi bir gelişimsel tanıya varmak doğru değildir.
İşitme ile Geç Konuşma Arasında İlişki Var mı?
Evet, işitme dil gelişiminin önemli parçalarından biridir.
Çocuk çevredeki bazı sesleri duyuyor olsa bile konuşma seslerini yeterince net algılayıp algılamadığı ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur.
Özellikle:
İsmi söylendiğinde sık sık tepki vermiyorsa,
Bazı seslere tepki verip bazılarına vermiyorsa,
Sık kulak enfeksiyonu öyküsü varsa,
Konuşması belirgin şekilde gecikmişse,
işitme değerlendirmesi gündeme gelebilir.
Dil gecikmesi değerlendirmelerinde çocuk doktoru veya dil ve konuşma terapisti gerektiğinde işitme değerlendirmesi önerebilir.
Geç Konuşma Kendiliğinden Düzelir mi?
Bazı çocuklar zaman içerisinde önemli gelişme gösterebilir.
Ancak hangi çocuğun kendiliğinden yaşıtlarını yakalayacağını başlangıçta kesin olarak tahmin etmek her zaman mümkün değildir.
Bu nedenle:
“Biraz daha bekleyelim, mutlaka konuşur.”
yerine çocuğun gelişimini sistematik biçimde takip etmek daha güvenli bir yaklaşımdır.
Özellikle kelime gelişiminin ilerlememesi veya anlama becerilerinin de etkilenmesi durumunda değerlendirme daha önemlidir.
Hangi Durumlarda Beklememek Gerekir?
Aşağıdaki durumlarda profesyonel değerlendirme düşünülmelidir:
2 yaş civarında iki kelimelik ifadelerin oluşmaması
Yaşına göre kelime kullanımının belirgin sınırlı olması
Yeni kelimelerin çok yavaş gelişmesi
Söylenenleri anlamakta zorlanması
İşaret ve jest kullanımının sınırlı olması
İletişim başlatmakta belirgin zorlanması
İsme veya konuşma seslerine verilen tepkiler konusunda endişe bulunması
Ailenin çocuğun iletişim gelişimi konusunda belirgin endişe yaşaması
CDC'nin 2 yaş gelişim basamaklarında iki kelimenin birlikte kullanılması, nesnelerin ve vücut bölümlerinin gösterilmesi ve farklı jestlerin kullanılması önemli iletişim göstergeleri arasındadır.
Kazandığı kelimeleri kaybetmesi
Çocuk daha önce kullandığı kelimeleri veya başka gelişimsel becerileri artık kullanmıyorsa beklenmemelidir.
Bu durum çocuğun doktoruyla paylaşılmalı ve uygun gelişimsel değerlendirme yapılmalıdır.
Dil ve Konuşma Terapisti Neyi Değerlendirir?
Geç konuşma değerlendirmesi yalnızca çocuğun kaç kelime söylediğini saymaktan oluşmaz.
Çocuğun yaşına ve ihtiyacına göre:
Dili anlama
Kelime dağarcığı
Kelimeleri birleştirme
Cümle gelişimi
İletişim başlatma
Jest kullanımı
Ortak dikkat
Taklit
Oyun becerileri
Konuşma sesleri
Günlük yaşamda iletişim
gibi alanlar incelenebilir.
ASHA da geç dil gelişiminin değerlendirilmesinde kelime sayısına ek olarak kelime gelişim hızı, konuşma sesleri, dil bilgisi, dili anlama, sosyal dil, jestler ve sembolik oyun gibi alanların dikkate alınmasını önermektedir.
Değerlendirme Almak Terapiye Başlamak Anlamına mı Gelir?
Hayır.
Değerlendirmenin amacı öncelikle çocuğun gelişimini anlamaktır.
Sonuçta:
Gelişimin takip edilmesi,
Aileye ev önerileri verilmesi,
Belirli bir süre sonra yeniden değerlendirme,
Dil ve konuşma terapisi,
İşitme değerlendirmesi,
Başka bir uzmanın değerlendirmesi
önerilebilir.
Her geç konuşan çocuk için aynı plan uygulanmaz.
Evde Geç Konuşan Çocuğa Nasıl Destek Olabilirsiniz?
1. Çocuğun ilgisini takip edin
Çocuk arabayla oynuyorsa:
“Araba gidiyor.”
“Araba hızlı.”
“Araba düştü.”
gibi kısa cümleler kullanabilirsiniz.
2. Kısa ve anlaşılır konuşun
Çocuğun seviyesinin çok üzerinde uzun cümleler yerine kısa ve doğal ifadeler kullanın.
3. Söylediğini genişletin
Çocuk:
“Su.”
diyorsa:
“Su ver.”
veya
“Su içelim.”
şeklinde bir adım ileri model sunabilirsiniz.
4. Seçenek sunun
“Ne istiyorsun?”
yerine:
“Elma mı muz mu?”
demek çocuğun iletişim kurmasını kolaylaştırabilir.
5. Bekleyin
Çocuğa soru sorduktan sonra hemen kendi sorunuza cevap vermeyin.
Birkaç saniye bekleyerek iletişim başlatması için fırsat oluşturun.
6. Günlük rutinleri kullanın
Giyinme, yemek, banyo, oyun ve dışarı çıkma zamanları doğal dil öğrenme fırsatlarıdır.
7. Birlikte kitap okuyun
Kitabı sürekli:
“Bu ne?”
sorularıyla sınava çevirmek yerine resimler hakkında yorum yapın.
“Çocuk koşuyor.”
“Kedi uyuyor.”
“Büyük bir otobüs!”
gibi.
Nelerden Kaçınmak Gerekir?
Geç konuşan çocuğa yardımcı olmaya çalışırken bazı yaklaşımlar istemeden iletişim baskısını artırabilir.
Mümkün olduğunca:
Sürekli “hadi söyle” demekten,
Söyleyemediği kelimeyi tekrar tekrar söyletmeye çalışmaktan,
Başka çocuklarla karşılaştırmaktan,
Yanlış söylediği her kelimeyi düzeltmekten,
Konuşması için ödül veya baskı kullanmaktan,
“Nasıl olsa konuşur” diyerek belirgin gecikmeyi uzun süre değerlendirmemekten
kaçınmak faydalıdır.
Amaç çocuğun iletişimi başarılması gereken bir görev değil, doğal ve keyifli bir etkileşim olarak deneyimlemesidir.
Cliniq'te Geç Konuşma Değerlendirmesi
Cliniq'te geç konuşma şikâyetiyle başvuran çocuklarda yalnızca kullanılan kelime sayısına bakılmaz.
Değerlendirmede çocuğun:
Dili anlaması,
Kendini ifade etmesi,
Kelime gelişimi,
İletişim kurma biçimi,
Jestleri,
Oyunu,
Ortak dikkati,
Taklit becerileri,
Günlük yaşam içindeki iletişimi
bir bütün olarak ele alınır.
Gerektiğinde çocuğun ihtiyaçlarına göre farklı uzmanlık alanlarından değerlendirme önerilebilir.
Amaç çocuğu yaşıtlarıyla yarıştırmak değil, gelişim profilini doğru anlamak ve ihtiyaç duyduğu desteği belirlemektir.
Cliniq
Sağlıklı Yaşam Merkezi
Hafiziye, İki Nisan Blv. No:78G
İpekyolu / Van 65100
Telefon:
0432 502 72 22
WhatsApp:
0501 369 43 26
Çalışma Saatleri:
Pazartesi–Cuma: 09:00–20:00
Cumartesi: 09:00–18:00
Sık Sorulan Sorular
Geç konuşma kaç yaşında belli olur?
Dil gelişimi doğumdan itibaren takip edilebilir. Özellikle 18–24 ay döneminde kelime gelişimi, dili anlama, jestler ve kelime birleştirme gibi beceriler daha belirgin hale gelir.
2 yaşındaki çocuğun konuşmaması normal mi?
2 yaşında henüz anlamlı kelime kullanmayan veya iki kelimelik ifadeler oluşturmayan bir çocuk için değerlendirme almak uygun olur. CDC, 2 yaşındaki çocukların çoğunda en az iki kelimelik ifadelerin bulunduğunu belirtmektedir.
2 yaşındaki çocuk kaç kelime söylemeli?
ASHA'nın 19–24 aylık iletişim gelişimi rehberinde en az 50 farklı kelimenin kullanılması ve anlaşılması bu dönemin gelişim özellikleri arasında yer alır. Bununla birlikte kelime sayısı tek başına tanı ölçütü değildir.
Geç konuşan çocuk mutlaka terapi almalı mı?
Hayır. Önce değerlendirme yapılır. Bazı çocuklarda takip ve aile önerileri yeterli olabilirken bazı çocuklar dil ve konuşma terapisinden fayda görebilir.
Geç konuşma zekâ problemi anlamına gelir mi?
Hayır. Geç konuşma tek başına çocuğun bilişsel kapasitesi hakkında böyle bir sonuç çıkarılmasına izin vermez. Dil gelişimindeki gecikmenin nedeni ve çocuğun diğer gelişim alanları ayrıca değerlendirilmelidir.
Geç konuşma otizm belirtisi midir?
Geç konuşma tek başına otizm anlamına gelmez. Ancak dil gecikmesine sosyal iletişim ve diğer gelişim alanlarında farklılıklar eşlik ediyorsa daha kapsamlı bir değerlendirme önerilebilir.
Çocuğum önceden konuşuyordu ama kelimeleri azaldı. Beklemeli miyim?
Hayır. Daha önce kazanılmış dil veya başka gelişimsel becerilerin kaybedilmesi durumunda çocuğun doktoruyla görüşülmesi ve değerlendirme yapılması gerekir.
Öneriler
Çocuğum Konuşmuyor: Ne Zaman Dil ve Konuşma Terapistine Başvurmalıyım?
2 Yaşındaki Çocuk Kaç Kelime Söylemeli?
Dil ve Konuşma Terapisi
Van Dil ve Konuşma Terapisti
Kaynaklar
ASHA – Geç Dil Gelişimi: Geç dil gelişiminin tanımı, değerlendirme alanları ve klinik ölçütleri.
ASHA – 19–24 Ay İletişim Gelişimi: Bu yaş döneminde beklenen iletişim ve kelime gelişimi.
CDC – 2 Yaş Gelişim Basamakları: İki kelimelik ifadeler, jestler ve anlama becerileri.
CDC – 30 Ay Gelişim Basamakları: Yaklaşık 50 kelime, kelime birleştirme ve adlandırma becerileri.
American Academy of Pediatrics / HealthyChildren: Çocuklarda dil gecikmesi, işitme ve değerlendirme süreci.
