Otizmde Beslenme: Seçici Yeme ve Duyusal Hassasiyetler

Otizmli çocuk yalnızca birkaç yiyecek mi tüketiyor? Duyusal hassasiyet, seçici yeme, besin çeşitliliği ve ne zaman destek alınması gerektiğini öğrenin.

Otizmde beslenme, bazı çocuklarda sınırlı besin çeşitliliği, yeni yiyecekleri reddetme, belirli doku veya kokulara yoğun tepki verme ve yiyeceğin hazırlanışındaki küçük değişiklikleri kabul etmekte zorlanma şeklinde etkilenebilir.

Ancak seçici yemeyi yalnızca:

“Çocuk yemek istemiyor.”

veya:

“İnat ediyor.”

şeklinde değerlendirmek doğru değildir.

Yeme güçlüğünün arkasında duyusal hassasiyetler, rutin ihtiyacı, ağız-motor beceriler, gastrointestinal rahatsızlık, kaygı veya geçmişte yaşanan olumsuz yemek deneyimleri bulunabilir.

Bu nedenle amaç çocuğu mümkün olduğunca hızlı şekilde daha fazla yiyecek yemeye zorlamak değil, neden zorlandığını anlamak ve beslenmesini güvenli biçimde desteklemektir.

Otizmde Beslenme Neden Farklı Olabilir?

Otizmli çocuklarda yeme davranışı birçok faktörden etkilenebilir.

Bunlar arasında:

• Tat,

• Koku,

• Doku,

• Sıcaklık,

• Yiyeceğin görünümü,

• Sunum şekli,

• Rutin değişiklikleri,

• Çiğneme becerileri,

• Gastrointestinal rahatsızlıklar

yer alabilir.

Bir çocuk belirli bir yiyeceği sevmediği için değil, o yiyeceğin ağızda oluşturduğu hissi çok yoğun yaşadığı için reddedebilir.

Başka bir çocuk ise aynı ürünü belirli marka veya ambalajda kabul ederken küçük bir değişiklik sonrasında tamamen reddedebilir.

Otizmde Seçici Yeme Nedir?

Seçici yeme, çocuğun kabul ettiği yiyeceklerin çeşitliliğinin belirgin şekilde sınırlı olması veya belirli yiyecekleri sürekli reddetmesi şeklinde görülebilir.

Örneğin çocuk yalnızca:

• Belirli dokudaki,

• Belirli renkteki,

• Belirli sıcaklıktaki,

• Belirli şekilde hazırlanmış

yiyecekleri kabul edebilir.

Bazı çocuklar:

• Sebze,

• Meyve,

• Et,

• Süt ürünleri

gibi bütün bir besin grubunu çok sınırlı tüketebilir.

Ancak her seçici çocukta aynı risk bulunmaz.

Önemli olan kabul edilen yiyeceklerin sayısından çok, çocuğun büyümesi, besin çeşitliliği ve günlük yaşamının nasıl etkilendiğidir.

Her Yemek Seçen Çocukta Problem Var mıdır?

Hayır.

Özellikle yaklaşık 2–4 yaş döneminde yeni yiyecekleri reddetme ve belirli besinleri tercih etme oldukça yaygın olabilir.

Çocuk:

• Yeterli büyüyor,

• Farklı besin gruplarından yeterince besleniyor,

• Zaman içinde yeni yiyecekleri deneyebiliyor,

• Aile öğünlerine katılabiliyorsa

geçici seçicilik gelişimin bir parçası olabilir.

Daha fazla değerlendirme gerektiren durum, seçiciliğin giderek daralması veya sağlık ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemesidir.

Otizmli Çocuklarda Seçici Yeme Daha Sık mı Görülür?

Araştırmalar otizmli çocuk ve gençlerde yemek seçiciliği ve öğün sırasında yaşanan güçlüklerin daha sık bildirildiğini göstermektedir.

Bunun önemli nedenlerinden biri duyusal özellikler olabilir.

Ancak her otizmli çocuk seçici yemek zorunda değildir.

Aynı şekilde seçici yeme yaşayan her çocuk da otizmli değildir.

Bu nedenle:

“Yemek seçiyor, otizm olabilir.”

şeklinde tek bir davranış üzerinden çıkarım yapılmamalıdır.

Duyusal Hassasiyet Yemek Yemeyi Nasıl Etkiler?

Yemek yemek aslında oldukça yoğun bir duyusal aktivitedir.

Çocuk aynı anda yiyeceğin:

• Görünümünü,

• Kokusunu,

• Tadını,

• Sıcaklığını,

• Dokusunu,

• Ağız içinde bıraktığı hissi

işler.

Duyusal olarak daha hassas bir çocuk için yetişkinin fark etmediği küçük bir özellik oldukça rahatsız edici olabilir.

Doku Hassasiyeti Nasıl Görülür?

Bazı çocuklar yalnızca belirli dokuları kabul edebilir.

Örneğin:

• Kıtır,

• Kuru,

• Pürüzsüz,

• Yumuşak

yiyecekleri tercih edebilir.

Buna karşılık:

• Parçacıklı,

• Karışık dokulu,

• Yapışkan,

• Lifli,

• Islak

yiyecekleri reddedebilir.

Örneğin çocuk patatesi kızartma şeklinde yerken patates püresini reddedebilir.

Besin aynı olsa bile duyusal deneyim aynı değildir.

Koku Hassasiyeti Yemek Reddine Neden Olabilir mi?

Evet.

Bazı çocuklar yetişkinlerin hafif bulduğu kokuları oldukça yoğun algılayabilir.

Örneğin:

• Yumurta,

• Balık,

• Peynir,

• Baharatlı yemeklar

masaya geldiğinde ortamdan uzaklaşmak isteyebilir.

Bu durumda çocuğun yiyeceği yalnızca:

“Sevmiyorum.”

demesinden daha yoğun bir duyusal deneyim yaşadığı düşünülebilir.

Yemeğin Rengi veya Görünümü Neden Önemli Olabilir?

Bazı çocuklarda yiyeceğin görünümü kabul edilmesinde önemli rol oynayabilir.

Örneğin:

• Yalnızca belirli renkleri,

• Belirli şekilleri,

• Belirli tabakta sunulan yiyecekleri

kabul edebilir.

Aynı yiyeceğin:

• Kesilme şekli,

• Üzerindeki sos,

• Markası,

• Ambalajı

değiştiğinde çocuk artık kabul etmeyebilir.

Bu durum yalnızca tatla değil, öngörülebilirlik ve duyusal özelliklerle ilişkili olabilir.

Aynı Markanın Yemeğini İstemek Otizmde Görülebilir mi?

Evet.

Otizmde rutin ve aynılık ihtiyacı bazı çocuklarda yiyeceklere de yansıyabilir.

Çocuk belirli bir:

• Yoğurt markasını,

• Bisküviyi,

• Makarnayı

kabul ederken ambalaj değiştiğinde bile reddedebilir.

Yetişkin için iki ürün neredeyse aynı olabilir.

Ancak çocuk:

• Tat,

• Koku,

• Doku,

• Görünüm

arasındaki küçük farklılıkları fark ediyor olabilir.

Yeni Yiyeceklerden Korkmak Normal mi?

Çocukluk döneminde yeni yiyeceklere temkinli yaklaşmak yaygındır.

Ancak bazı çocuklarda yeni yiyeceğin:

• Masaya gelmesi,

• Tabağına konması,

• Başka yiyeceğe temas etmesi

bile yoğun rahatsızlık oluşturabilir.

Bu durumda hemen:

“Bir lokma yemek zorundasın.”

demek çocuğun kaygısını artırabilir.

Yeni yiyecekle güvenli ve baskısız şekilde tanışmak daha uygun olabilir.

Çocuk Yeni Yiyeceği Yemeden Önce Ona Dokunabilir mi?

Evet.

Bir yiyeceği öğrenmek yalnızca onu yutmak değildir.

Çocuk önce:

• Bakabilir,

• Masada bulunmasına alışabilir,

• Dokunabilir,

• Koklayabilir,

• Kesebilir,

• Hazırlamaya katılabilir.

Daha sonra hazır olduğunda tadabilir.

Her çocuk aynı basamaklardan geçmek zorunda değildir.

Ama hedefi doğrudan:

“Yemek zorundasın.”

olarak belirlememek öğün üzerindeki baskıyı azaltabilir.

Çocuğu Yeni Yiyecek Yemeye Zorlamak Doğru mu?

Genellikle zorlayıcı ve baskılı yaklaşım önerilmez.

Çocuğu:

• Zorla yedirmek,

• Ağzını açmaya zorlamak,

• Uzun süre masada bekletmek,

• Sevdiği yiyeceği ceza olarak kaldırmak

yemek deneyiminin daha olumsuz hale gelmesine neden olabilir.

Aile için amaç:

“Bugün mutlaka brokoli yedireceğim.”

yerine:

“Brokolinin masada bulunmasına ve güvenli şekilde tanışmasına fırsat vereceğim.”

olabilir.

“Bir Lokma Yemeden Masadan Kalkamazsın” Yaklaşımı Doğru mu?

Her çocuk ve durum aynı değildir ancak yoğun yemek seçiciliğinde zorlayıcı kurallar öğün çatışmasını artırabilir.

Çocuk yemek masasını:

• Baskı,

• Pazarlık,

• Kaygı

ile ilişkilendirmeye başlayabilir.

Özellikle duyusal hassasiyeti olan çocuklarda davranışın nedenini anlamadan yalnızca disiplin yöntemi uygulamak yeterli olmayabilir.

Çocuğa Ayrı Yemek Hazırlamak Yanlış mı?

Her durumda yanlış değildir.

Çocuğun yiyebildiği hiçbir yiyeceğin bulunmadığı bir masa hazırlamak gerçekçi değildir.

Öğünde çocuğun güvenle kabul ettiği en az bir yiyeceğin bulunması, yanında ailenin yediği diğer yiyeceklerle karşılaşmasına fırsat verilmesi düşünülebilir.

Ancak yıllar boyunca yalnızca çok dar bir yemek listesine göre tamamen ayrı öğün hazırlanması da çeşitliliğin gelişmesini zorlaştırabilir.

En uygun yöntem çocuğun ihtiyaçlarına göre planlanmalıdır.

Yemek Saatlerinin Düzenli Olması Önemli mi?

Evet.

Öngörülebilir:

• Ana öğün,

• Ara öğün

saatleri çocuğun yemek rutinini anlamasını kolaylaştırabilir.

Gün boyunca sürekli atıştırmak bazı çocukların ana öğünlerde yeterince aç olmamasına neden olabilir.

Ancak öğün planı çocuğun:

• Yaşına,

• Sağlık durumuna,

• Enerji ihtiyacına

göre düzenlenmelidir.

Ekran Karşısında Yemek Yemek Doğru mu?

Bazı çocuklar yalnızca:

• Tablet,

• Telefon,

• Televizyon

karşısında yemek yemeye alışmış olabilir.

Ekran kısa vadede daha fazla yemesini sağlayabilir.

Ancak çocuk kendi:

• Açlık,

• Tokluk,

• Yiyeceğin özellikleri

ile daha az etkileşime girebilir.

Bu nedenle mümkün olduğunda ekran kullanımını kademeli azaltarak daha farkında olunan bir öğün ortamına geçiş düşünülebilir.

Ancak uzun süredir yalnızca ekranla yiyen bir çocukta ekranı bir günde tamamen kaldırmak yerine kademeli planlama daha uygulanabilir olabilir.

Otizmde Seçici Yeme Besin Eksikliğine Neden Olabilir mi?

Evet, özellikle diyet çok sınırlıysa risk artabilir.

Örneğin çocuk bütün:

• Süt ürünlerini,

• Etleri,

• Sebzeleri,

• Meyveleri

reddediyorsa bazı besin öğelerinin yeterli alınmaması mümkün olabilir.

Araştırmalarda otizmli seçici yiyicilerde özellikle bazı:

• Vitaminler,

• Mineraller,

• Lif,

• Kalsiyum,

• D vitamini

açısından yetersizlik riskleri bildirilmiştir.

Ancak her otizmli çocukta aynı eksikliklerin bulunduğu varsayılmamalıdır.

Çocuğun Kilosu Normalse Beslenmesi Yeterli midir?

Her zaman değil.

Bir çocuk yaşına uygun kilo aralığında olabilir ancak besin çeşitliliği oldukça sınırlı olabilir.

Örneğin yeterli kalori alırken bazı:

• Vitamin,

• Mineral,

• Lif

kaynaklarını çok az tüketebilir.

Bu nedenle beslenme değerlendirmesinde yalnızca kiloya değil:

• Boy uzamasına,

• Büyüme eğrisine,

• Tüketilen besin gruplarına,

• Besin çeşitliliğine

bakılması önemlidir.

Otizmli Çocuklarda Fazla Kilo da Görülebilir mi?

Evet.

Yemek seçiciliği yalnızca düşük kilo veya yetersiz beslenme anlamına gelmez.

Çocuk çok dar bir besin grubundan yeterli veya fazla kalori alabilir.

Bu nedenle seçici yemek yiyen çocuklarda:

• Düşük kilo,

• Normal kilo,

• Fazla kilo

farklı şekillerde görülebilir.

Besin kalitesi ile toplam enerji alımı ayrı değerlendirilmelidir.

Hangi Durumlarda Kan Tahlili Gerekebilir?

Her seçici çocuk için rutin geniş kan tahlili yapılması gerekmez.

Ancak beslenme çok sınırlıysa veya:

• Büyüme problemi,

• Yorgunluk,

• Solukluk,

• Belirli besin gruplarının tamamen dışlanması

gibi durumlar varsa sağlık profesyoneli besin eksiklikleri açısından tetkik önerebilir.

NICE, otizmli çocuklarda ciddi derecede kısıtlı beslenme olduğunda beslenme ve büyümenin değerlendirilmesini ve gerektiğinde besin eksiklikleri açısından kan testlerinin düşünülmesini önermektedir.

Vitamin Takviyesi Vermek Gerekir mi?

Her çocuk için otomatik olarak gerekli değildir.

Takviye ihtiyacı:

• Çocuğun beslenmesi,

• Büyümesi,

• Sağlık durumu,

• Gerektiğinde laboratuvar değerlendirmeleri

üzerinden belirlenmelidir.

“Otizmli çocukların hepsi şu vitamini kullanmalı.”

şeklindeki öneriler bilimsel değildir.

Gereksiz veya yüksek doz takviyeler de zararlı olabilir.

Gluten ve Kazein Otizm Belirtilerini Artırır mı?

Bu konuda internette çok sayıda iddia bulunmaktadır.

Ancak gluten veya kazeini diyetten çıkarmak otizmin temel özellikleri için rutin bir tedavi olarak önerilmemektedir.

NICE, otizmli çocuk ve gençlerde otizmin temel özelliklerini yönetmek amacıyla gluten veya kazein dışlama diyetlerinin kullanılmamasını önermektedir.

Bu nedenle:

“Otizm tanısı var, gluten ve süt ürünlerini tamamen keselim.”

yaklaşımı doğru değildir.

Gluten veya Süt Ürünleri Ne Zaman Kesilebilir?

Çocuğun ayrıca:

• Çölyak hastalığı,

• Doğrulanmış gıda alerjisi,

• Başka tıbbi beslenme gereksinimi

varsa ilgili yiyeceklerin çıkarılması gerekebilir.

Ancak bu karar otizm tanısından bağımsız olarak tıbbi gerekçeyle verilmelidir.

Özellikle zaten sınırlı beslenen bir çocuğun diyetinden büyük bir besin grubunu daha çıkarmak beslenme yetersizliği riskini artırabilir.

“Gıda İntoleransı” Testi Yaptırmak Gerekir mi?

Otizm tanısı nedeniyle otomatik olarak geniş kapsamlı gıda intoleransı testleri yapılması gerekmez.

Çocuk belirli yiyeceklerden sonra:

• Tekrarlayan gastrointestinal belirti,

• Alerjik reaksiyon,

• Başka tıbbi yakınmalar

yaşıyorsa çocuk doktoru veya ilgili uzman tarafından değerlendirilmelidir.

Sadece davranış değişikliğine dayanarak çok sayıda yiyeceği diyetten çıkarmak uygun değildir.

Şeker Otizmde Hiperaktivite veya Öfke Yapar mı?

Tek bir yiyeceğin otizmli bütün çocuklarda:

• Hiperaktivite,

• Öfke,

• Sosyal iletişim problemi

oluşturduğunu söylemek doğru değildir.

Çocuğun genel beslenmesinde aşırı şekerli ve düşük besin değerli ürünlerin sınırlandırılması genel sağlık açısından anlamlıdır.

Ancak davranıştaki her değişikliği:

“Şeker yedi.”

şeklinde açıklamak altta yatan:

• Uyku,

• Kaygı,

• Ağrı,

• Kabızlık,

• Çevresel stres

gibi başka nedenleri gözden kaçırabilir.

Kabızlık Yemek Seçiciliğini Artırabilir mi?

Evet.

Kabız olan çocuk:

• Karın ağrısı,

• Şişkinlik,

• İştahsızlık,

• Yemek sonrası rahatsızlık

yaşayabilir.

Bu durumda yemek reddi yalnızca davranışsal veya duyusal olmayabilir.

Otizmli çocuklarda yeme güçlüğü değerlendirilirken gastrointestinal rahatsızlıkların da dikkate alınması önemlidir.

Reflü veya Karın Ağrısı Yemek Reddine Neden Olabilir mi?

Evet.

Çocuk yemek yedikten sonra:

• Ağrı,

• Yanma,

• Bulantı

yaşıyorsa belirli yiyecekleri reddetmeyi öğrenebilir.

Özellikle çocuk ağrısını sözel olarak anlatamıyorsa yemek sırasında:

• Ağlama,

• Masadan kaçma,

• Yemeği reddetme

davranışları görülebilir.

Bu nedenle ani başlayan veya giderek artan yemek reddinde fiziksel nedenler de araştırılmalıdır.

Çiğneme Güçlüğü Seçici Yeme Gibi Görünebilir mi?

Evet.

Çocuk bazı yiyecekleri duyusal olarak değil, onları çiğnemekte zorlandığı için reddedebilir.

Örneğin:

• Et,

• Sert sebzeler,

• Karışık dokulu yiyecekler

daha zor olabilir.

Çocuk uzun süre:

• Yemeği ağzında tutuyor,

• Çok uzun çiğniyor,

• Sık öğürüyor

ise ağız-motor ve beslenme becerilerinin değerlendirilmesi gerekebilir.

Yutma Problemi Olduğu Nasıl Anlaşılır?

Yemek veya içecek sırasında:

• Sık öksürme,

• Boğulur gibi olma,

• Tekrarlayan tıkanma,

• Sesin ıslak veya farklı çıkması,

• Çok uzun süren öğünler

gibi belirtiler yutma güçlüğünün değerlendirilmesini gerektirebilir.

Bu durumda yalnızca seçici yeme yaklaşımı uygulanmamalıdır.

Çocuğun güvenli yutması ilgili sağlık profesyonelleri tarafından değerlendirilmelidir.

ARFID Nedir?

ARFID, Kaçıngan/Kısıtlı Yiyecek Alımı Bozukluğu olarak adlandırılan bir yeme bozukluğudur.

Kişi:

• Duyusal özellikler,

• Yemeye ilgi azlığı,

• Boğulma veya kusma korkusu

gibi nedenlerle yemeğini ciddi biçimde kısıtlayabilir.

Bu durum:

• Kilo veya büyüme problemi,

• Besin eksikliği,

• Takviye veya tüple beslenme ihtiyacı,

• Belirgin sosyal işlev kaybı

oluşturabilir.

Her seçici yiyen çocukta ARFID yoktur.

Ancak yemek kısıtlılığı ciddi düzeydeyse profesyonel değerlendirme gerekir.

Çocuğun Yemek Listesi Giderek Daralıyorsa Ne Yapılmalı?

Bu önemli bir işarettir.

Örneğin çocuk önce:

20 yiyecek

kabul ederken zaman içinde:

15 → 10 → 5

yiyeceğe düşüyorsa yalnızca:

“Büyüyünce geçer.”

diye beklememek daha uygun olabilir.

Ama kabul edilen yiyecek sayısı tek başına tanı kriteri değildir.

Asıl önemli olan beslenmenin giderek kısıtlanması ve bunun sağlık veya günlük yaşam üzerindeki etkisidir.

Yeni Yiyecekler Nasıl Tanıtılabilir?

Amaç çocuğu şaşırtarak yiyecek yedirmek değil, güvenli ve öngörülebilir biçimde yeni deneyimler oluşturmaktır.

Örneğin:

Küçük Miktar Sunun

Yeni yiyeceğin büyük bir porsiyon halinde verilmesi yerine çok küçük bir miktarla başlanabilir.

Güvenli Yiyeceğin Yanına Koyun

Çocuğun zaten kabul ettiği yiyecek tamamen kaldırılmamalıdır.

Tekrar Karşılaşmaya Fırsat Verin

Bir yiyeceği ilk reddettiğinde:

“Bunu asla yemiyor.”

sonucuna hemen varmak gerekmeyebilir.

Baskıyı Azaltın

Çocuğun başlangıçta yalnızca:

• Bakması,

• Dokunması,

• Koklaması

da deneyimin bir parçasıdır.

Sevdiği Yiyeceğe Benzer Yiyecekler Sunmak Yararlı Olabilir mi?

Bazı çocuklarda evet.

Örneğin çocuk belirli bir:

• Kıtır,

• Tuzlu,

• İnce

krakeri kabul ediyorsa benzer özellikte başka bir yiyeceğe geçiş daha kolay olabilir.

Buradaki mantık çocuğun bildiği duyusal özelliklerle yeni yiyecek arasında küçük bir bağlantı kurmaktır.

Ancak bütün çocuklarda aynı yöntem işe yaramaz.

Çocuğu Aç Bırakırsak Yeni Yiyecek Yer mi?

Bu güvenli bir yaklaşım değildir.

Özellikle çok sınırlı beslenen çocuklarda:

“Acıkınca mecbur yer.”

düşüncesi ciddi sorun oluşturabilir.

Bazı çocuklar aç olsalar bile duyusal veya kaygı nedeniyle reddettikleri yiyeceği yemeyebilir.

Çocuğun güvenli olarak kabul ettiği besinleri tamamen kaldırarak onu yemeye zorlamak önerilmez.

Yemek Masası Sürekli Kavga Alanına Dönüştüyse Ne Yapılabilir?

Önce hedefi küçültmek yararlı olabilir.

Her öğünde:

• Kaç lokma yediğini saymak,

• Pazarlık yapmak,

• Sürekli yeni yiyecek denetmek

yerine öğünün tekrar güvenli ve öngörülebilir hale gelmesine odaklanılabilir.

Aile:

• Düzenli öğün sunabilir,

• Güvenli yiyecek bulundurabilir,

• Baskıyı azaltabilir,

• Kendi yemek davranışıyla model olabilir.

Daha ciddi durumlarda profesyonel değerlendirme gerekir.

Yemek Seçiciliğinde Hangi Uzman Değerlendirmeli?

Bu, problemin nedenine bağlıdır.

Diyetisyen

Özellikle:

• Besin çeşitliliği,

• Büyüme,

• Enerji ve protein alımı,

• Vitamin ve mineral yeterliliği,

• Öğün düzeni

değerlendirilecekse diyetisyen desteği düşünülebilir.

Ergoterapist

Yemek seçiciliğinde:

• Doku,

• Koku,

• Dokunma,

• Günlük yemek rutini,

• Aktiviteye katılım

gibi duyusal ve işlevsel özellikler ön plandaysa ergoterapi değerlendirmesi düşünülebilir.

Dil ve Konuşma Terapisti / Beslenme-Yutma Alanında Yetkin Uzman

Çocukta:

• Çiğneme,

• Ağız-motor kontrol,

• Yutma

güçlükleri düşünülüyorsa uygun beslenme ve yutma değerlendirmesi gerekebilir.

Çocuk Doktoru

• Büyüme problemi,

• Gastrointestinal yakınmalar,

• Besin eksikliği şüphesi,

• Tıbbi hastalık

varsa çocuk doktoru değerlendirmesi önemlidir.

Bazı çocuklarda birden fazla alanın birlikte değerlendirilmesi gerekebilir.

Otizmde Seçici Yeme İçin Ne Zaman Diyetisyen ve Ergoterapi Değerlendirmesi Düşünülebilir?

Özellikle çocuk:

• Çok sınırlı sayıda yiyecek tüketiyorsa,

• Besin gruplarını tamamen reddediyorsa,

• Kabul ettiği yiyecek sayısı giderek azalıyorsa,

• Doku, koku veya görünüm nedeniyle yoğun tepki veriyorsa,

• Aile öğünlerine katılmakta zorlanıyorsa,

• Yeni yiyeceklerle karşılaşmak yoğun kaygı oluşturuyorsa,

• Büyüme veya besin yeterliliği konusunda endişe varsa

değerlendirme düşünülebilir.

Çocuğun yeme güçlüğünü tek bir nedene bağlamak yerine hangi faktörlerin etkili olduğunu anlamak daha önemlidir.

Cliniq'te Otizmde Seçici Yeme Nasıl Ele Alınır?

Cliniq'te amaç çocuğa yalnızca:

“Daha fazla çeşit yemek yemelisin.”

demek değildir.

Başvuru nedenine göre:

• Kabul edilen yiyecekler,

• Besin grupları,

• Öğün düzeni,

• Büyüme ve gelişim,

• Doku ve koku hassasiyetleri,

• Yemek sırasında verilen tepkiler,

• Günlük rutinler,

• Ailenin gözlemleri

değerlendirilebilir.

Besin çeşitliliği ve beslenme yeterliliği açısından diyetisyen, duyusal özellikler ve yemek yeme aktivitesine katılım açısından ergoterapist değerlendirmesi düşünülebilir.

Çiğneme veya yutmayla ilgili belirgin güçlükler varsa ilgili beslenme-yutma değerlendirmelerine yönlendirme gerekebilir.

Amaç çocuğu mümkün olduğunca çok terapiye yönlendirmek değil, hangi desteğe gerçekten ihtiyaç duyduğunu belirlemektir.

Van'da Otizmde Seçici Yeme İçin Diyetisyen ve Ergoterapi Değerlendirmesi

Çocuğunuz:

• Yalnızca birkaç yiyecek tüketiyor,

• Yeni yiyecekleri sürekli reddediyor,

• Belirli doku ve kokulara yoğun tepki veriyor,

• Yemek saatlerinde aile yaşamını etkileyen güçlükler yaşıyorsa

değerlendirme düşünülebilir.

Cliniq Sağlıklı Yaşam Merkezi'nde Van / İpekyolu'nda çocuk beslenmesi için diyetisyen ve yemek seçiciliğinin duyusal/günlük yaşam yönleri için ergoterapi değerlendirmesi sunulmaktadır.

Hangi alanın uygun olduğundan emin olmanız gerekmez. Gözlemlediğiniz yemek problemini anlatmanız ilk adımı belirlemek için yeterlidir.

Cliniq

Sağlıklı Yaşam Merkezi

Hafiziye, İki Nisan Blv. No:78G

İpekyolu / Van 65100

Telefon:

0432 502 72 22

WhatsApp:

0501 369 43 26

Çalışma Saatleri:

Pazartesi–Cuma: 09:00–20:00

Cumartesi: 09:00–18:00

Ücretsiz Ön Görüşme Al

WhatsApp'tan Bilgi Al

Sık Sorulan Sorular

Otizmli çocuklar neden yemek seçer?

Tek bir neden yoktur. Tat, koku, doku veya sıcaklığa yönelik duyusal hassasiyetler; rutin ihtiyacı, gastrointestinal rahatsızlık, kaygı veya çiğneme becerileri yemek seçiciliğinde rol oynayabilir. Aynı çocukta birden fazla faktör bulunabilir.

Otizmli çocuk yalnızca birkaç yiyecek yiyorsa ne yapılmalı?

Öncelikle büyüme, besin çeşitliliği ve çocuğun hangi yiyecekleri neden reddettiği değerlendirilmelidir. Güvenli yiyecekleri aniden kaldırarak çocuğu aç bırakmak yerine, yeni yiyecekler küçük ve baskısız adımlarla tanıtılabilir. Çok kısıtlı beslenmede profesyonel değerlendirme önemlidir.

Gluten ve süt ürünlerini kesmek otizme iyi gelir mi?

Otizmin temel özelliklerini iyileştirmek amacıyla gluten veya kazein dışlayan diyetler rutin olarak önerilmez. Çölyak hastalığı, doğrulanmış alerji veya başka bir tıbbi neden varsa ilgili besinlerin çıkarılması ayrıca değerlendirilir.

Duyusal hassasiyet nedeniyle yemek seçen çocuğa ergoterapi uygulanabilir mi?

Yemek seçiciliğinin doku, koku, dokunma veya yemek yeme rutinine katılım gibi duyusal ve işlevsel yönleri belirginse ergoterapi değerlendirmesi düşünülebilir. Ancak her seçici yiyen çocuğun ergoterapiye ihtiyacı olduğu anlamına gelmez.

Otizmli çocuklarda vitamin eksikliği olur mu?

Çok sınırlı beslenme bazı vitamin, mineral ve liflerin yetersiz alınması riskini artırabilir. Ancak her çocukta eksiklik bulunduğu varsayılmamalıdır. Beslenme öyküsü, büyüme ve gerektiğinde laboratuvar değerlendirmeleri üzerinden karar verilmelidir.

Çocuğum yeni yiyeceği hiç denemiyor, zorlamalı mıyım?

Genellikle baskılı ve zorlayıcı yaklaşım önerilmez. Yeni yiyeceğin masada bulunması, çocuğun ona bakması, dokunması veya koklaması da öğrenme sürecinin bir parçası olabilir. Daha ciddi yemek reddinde nedenin değerlendirilmesi gerekir.

Yemek sırasında öksürme veya boğulur gibi olma normal mi?

Tekrarlayan öksürme, boğulur gibi olma, uzun süren öğünler veya belirgin çiğneme-yutma güçlüğü yalnızca seçici yeme olarak değerlendirilmemelidir. Uygun beslenme ve yutma değerlendirmesi gerekir.

Önerilen Konular

• Otizm Nedir? Otizm Spektrumunu Anlamak

• Duyu Bütünleme Bozukluğu Nedir?

• Çocuğum Yemek Seçiyor

• Çocuklarda Duyusal Hassasiyet Belirtileri

• Ergoterapi Nedir?

• Çocuklarda Kabızlık ve Beslenme

• Van Ergoterapist

• Van Diyetisyen

• Dil ve Konuşma Terapisi Nedir?

Kaynaklar

• NICE – Autism Spectrum Disorder in Under 19s: Support and Management: Kısıtlı beslenmenin ciddi besin eksikliklerine yol açabileceği; büyüme ve beslenmenin değerlendirilmesi, gerektiğinde yönlendirme ve laboratuvar değerlendirmesi yapılması gerektiği. Otizmin temel özellikleri için gluten veya kazein dışlama diyetlerinin önerilmemesi.

• ASHA – Autism and Autism Spectrum Disorder: Otizmde yiyeceğin dokusu, rengi, sunumu ve diğer duyusal özelliklerine bağlı kabul veya ret davranışlarının görülebilmesi ve sınırlı besin repertuvarının değerlendirilmesi.

• ASHA – Pediatric Feeding and Swallowing: Çocuklarda beslenme güçlüklerinin duyusal özelliklerin yanı sıra çiğneme, ağız-motor ve yutma becerileri açısından da değerlendirilmesi; otizmli çocuk ve gençlerde yüksek oranda beslenme seçiciliği bildirilmesi.

• American Academy of Pediatrics / HealthyChildren – Picky Eating: Özellikle küçük çocuklarda seçici yemenin yaygın olabilmesi; düzenli öğünler, aile modellemesi ve düşük baskılı yaklaşımın önemi.

• Food Selectivity and Autism – 2025 Systematic Review: Otizmli çocuklarda seçici yemenin daha sık görülmesi; doku, tat ve koku gibi duyusal özelliklerin önemli rol oynaması ve çok sınırlı beslenmenin beslenme yetersizliği riski oluşturabilmesi.

• Beyond the Plate – 2026 Review: Otizmde yemek seçiciliğinin duyusal özellikler ve davranışsal katılıkla ilişkisi; sınırlı diyetlerde özellikle bazı vitaminler, kalsiyum ve lif açısından yetersizlik risklerinin bulunabilmesi.

• Cliniq – Van Ergoterapist: Yemek seçiciliğinde doku, tat, koku ve renk gibi duyusal özelliklerin değerlendirilmesi; çiğneme/yutma sorunu varsa diğer ilgili sağlık alanlarına yönlendirme ve beslenme yeterliliği için diyetisyen değerlendirmesinin yeri.

• Cliniq – Van Diyetisyen: Çocuk beslenmesinde beslenme düzeni, tercihler, sağlık geçmişi ve günlük yaşamın birlikte değerlendirilmesine ilişkin güncel Cliniq yaklaşımı.

• Cliniq – Mevcut “Otizmde Beslenme” Yazısı: 2025 tarihli eski yazının güncellenen mevcut içeriği ve korunacak URL'si. Eski içerikteki gluten/kazein, intolerans testleri ve davranış üzerindeki kesin beslenme iddiaları güncel kanıtlarla uyumlu hale getirildi.